Nội dung kiến thức chung, không thay thế việc khám hoặc tư vấn cá nhân. Bằng chứng về nguyên liệu không tự chứng minh hiệu quả của mọi thành phẩm.
Trả lời nhanh
Táo bón ở người lớn là tình trạng đi tiêu ít hơn 3 lần một tuần, phân khô cứng, vón cục hoặc phải rặn khó khăn và cảm giác đi chưa hết phân [1][5]. Nguyên nhân thường do ăn thiếu chất xơ, uống ít nước, ít vận động, nhịn đi tiêu, tác dụng phụ của một số thuốc hoặc rối loạn tại ruột và cơ sàn chậu [2]. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng cách tăng từ từ chất xơ lên 22–34 g mỗi ngày, uống đủ nước, tập đi tiêu sau bữa sáng 15–45 phút và đi khám ngay nếu có máu trong phân hoặc sụt cân [2][3][4].
Khi nào được coi là táo bón ở người lớn và nguyên nhân do đâu?
Táo bón ở người lớn được xác định khi bạn đi đại tiện ít hơn 3 lần trong một tuần, hoặc đi ít hơn hẳn so với nhịp sinh hoạt bình thường của bản thân [1][5]. Người bị táo bón thường có phân khô, cứng hoặc vón cục, phải rặn nhiều hay đau khi đi tiêu và có cảm giác đi chưa hết phân [1][5]. Đây không phải là một bệnh riêng lẻ mà thường là triệu chứng xuất phát từ thói quen sinh hoạt hoặc một vấn đề sức khỏe khác [1].
Nguyên nhân gây táo bón thường gặp nhất là phân di chuyển quá chậm qua đại tràng (ruột già), khiến ruột hút bớt quá nhiều nước và làm phân khô cứng [2]. Tình trạng này hay xảy ra khi chế độ ăn thiếu chất xơ, uống ít nước, ít vận động thể lực hoặc thường xuyên nhịn đi vệ sinh khi có nhu cầu [2][5]. Ngoài ra, rối loạn chức năng tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích (tình trạng ruột nhạy cảm gây đau bụng kèm rối loạn đi tiêu) hoặc cơ sàn chậu (nhóm cơ nâng đỡ vùng đáy chậu) phối hợp kém cũng làm chậm việc tống phân ra ngoài [2].
Ai dễ bị táo bón và những loại thuốc nào có thể gây táo bón?
Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người mới thay đổi chế độ ăn hoặc đi xa là những nhóm dễ gặp táo bón hơn do thay đổi nhịp sinh hoạt và nhu động ruột [2]. Ở người trung niên và cao tuổi, việc giảm vận động hằng ngày và ăn uống kém đa dạng làm khối phân nhỏ lại, khó kích thích ruột co bóp tự nhiên [2][5]. Nhiều trường hợp có nhiều hơn một nguyên nhân cùng lúc khiến tình trạng táo bón kéo dài [2].
Một số loại thuốc điều trị và viên uống bổ sung cũng có thể gây táo bón hoặc làm táo bón nặng thêm [2]. Các nhóm thường gặp gồm viên bổ sung sắt, thuốc kháng axit dạ dày chứa nhôm hoặc canxi, thuốc hạ huyết áp nhóm chẹn kênh canxi, thuốc lợi tiểu, thuốc giảm đau nhóm opioid, một số thuốc chống trầm cảm và thuốc điều trị bệnh Parkinson [2][5]. Nếu nghi ngờ thuốc đang dùng gây táo bón, người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng hay đổi liều mà phải hỏi bác sĩ đang điều trị để được điều chỉnh phù hợp [4].
Bằng chứng hiện có về thuốc nhuận tràng và các phương pháp hỗ trợ
Các hướng dẫn y tế đều thống nhất rằng điều chỉnh chế độ ăn tăng chất xơ, uống đủ nước và vận động là bước xử trí đầu tay đã có bằng chứng rõ ràng cho hầu hết người lớn bị táo bón nhẹ đến vừa [3][4][5]. Khi các biện pháp sinh hoạt chưa mang lại hiệu quả, nhân viên y tế có thể hướng dẫn dùng thuốc nhuận tràng (thuốc giúp làm mềm phân hoặc kích thích ruột đi tiêu) trong thời gian ngắn [4][5]. Hầu hết các thuốc nhuận tràng phát huy tác dụng trong vòng 3 ngày và người bệnh chỉ nên dùng ngắn hạn theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ [4][5].
Với những người bị táo bón mạn tính do cơ sàn chậu không thư giãn đúng cách khi rặn, thuốc nhuận tràng thông thường có thể ít hiệu quả [2][4]. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định liệu pháp phản hồi sinh học (biofeedback – phương pháp tập luyện có thiết bị cảm biến hỗ trợ để người bệnh học cách điều khiển và thả lỏng cơ vùng chậu khi đi tiêu) [4]. Bằng chứng hiện có cho thấy việc tập lại phản xạ cơ giúp cải thiện khả năng tống phân ở nhóm người bệnh có rối loạn cơ sàn chậu [4].
Thay đổi ăn uống và thói quen đi vệ sinh hằng ngày thế nào để giảm táo bón?
Để làm mềm phân tự nhiên, người trưởng thành cần đạt mức 22 đến 34 gam chất xơ mỗi ngày tùy theo độ tuổi và giới tính từ rau xanh, trái cây, yến mạch, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt [3][5]. Người đọc có thể thêm các loại quả chứa sorbitol tự nhiên (một dạng đường rượu giúp giữ nước trong phân) như táo, nho, dâu tây hoặc mơ vào bữa phụ [5]. Khi tăng chất xơ, cần tăng từ từ từng chút một trong vài tuần và uống đủ nước lọc hoặc canh súp trong để chất xơ trương nở tốt mà không gây chướng bụng [3][5].
Về thói quen đi vệ sinh, hãy tập ngồi bồn cầu vào một khung giờ cố định mỗi ngày, tốt nhất là khoảng 15 đến 45 phút sau bữa ăn sáng vì việc ăn uống giúp kích thích đại tràng co bóp đẩy phân [4][5]. Khi ngồi bồn cầu bệt, bạn nên đặt một chiếc ghế thấp dưới hai bàn chân sao cho đầu gối cao hơn hông để tạo tư thế thuận lợi cho trực tràng [5]. Kết hợp đi bộ mỗi ngày và đi vệ sinh ngay khi có cảm giác buồn đi tiêu sẽ giúp duy trì phản xạ ruột đều đặn [2][5].
Khi nào người bị táo bón cần đi khám bác sĩ hoặc đi cấp cứu?
Người bị táo bón cần đi khám bác sĩ ngay nếu kèm theo các dấu hiệu cảnh báo như đi ngoài ra máu, chảy máu từ trực tràng, đau bụng liên tục, đau lưng dưới hoặc sốt [2][5]. Tình trạng bí trung tiện (không xì hơi được) hoặc nôn ói kèm táo bón cũng là dấu hiệu cần được bác sĩ kiểm tra khẩn cấp để loại trừ tắc ruột [2]. Nếu người bệnh đau bụng dữ dội kèm nôn ói liên tục hoặc lả người, gia đình cần đưa đi cấp cứu hoặc gọi 115.
Ngoài các tình huống cấp tính, bạn nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa nếu tình trạng táo bón kéo dài không cải thiện dù đã thay đổi ăn uống, thường xuyên đầy chướng bụng hoặc luôn cảm thấy mệt mỏi [5]. Việc sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thay đổi thói quen đại tiện đột ngột ở tuổi trung niên và cao tuổi cũng cần được thăm khám sớm để kiểm tra các bệnh lý tại đại trực tràng [2][5]. Khi đi khám, người bệnh nên mang theo danh sách các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng để bác sĩ đánh giá toàn diện [4].
Câu hỏi thường gặp
Không đi đại tiện mỗi ngày có phải là bị táo bón không?
Không phải ai không đi tiêu mỗi ngày đều bị táo bón. Táo bón thường được tính khi bạn đi tiêu ít hơn 3 lần trong một tuần hoặc ít hơn hẳn thói quen bình thường của cơ thể, kèm theo phân khô cứng và khó rặn [1][5].
Vì sao đã ăn nhiều rau và chất xơ mà vẫn bị táo bón?
Ăn nhiều chất xơ đột ngột có thể gây đầy hơi, chướng bụng và làm phân càng khô cứng nếu bạn uống thiếu nước. Bạn nên tăng lượng chất xơ từ từ từng chút một và uống đủ nước trong ngày để chất xơ phát huy tác dụng làm mềm phân [3].
Có nên tự mua thuốc nhuận tràng uống hằng ngày không?
Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc nhuận tràng kéo dài vì thuốc chỉ được khuyến cáo dùng trong thời gian ngắn khi thay đổi ăn uống chưa hiệu quả [4][5]. Nếu sau vài ngày dùng thuốc tình trạng không giảm hoặc tái phát liên tục, bạn cần hỏi bác sĩ đang điều trị để tìm nguyên nhân gốc [4][5].
Kê ghế thấp dưới chân khi ngồi bồn cầu bệt có giúp dễ đi tiêu hơn không?
Có, việc kê một chiếc ghế thấp dưới chân khi ngồi bồn cầu để đầu gối cao hơn hông giúp tư thế trực tràng thuận lợi hơn cho việc đẩy phân ra ngoài [5]. Bạn cũng nên dành đủ thời gian đi vệ sinh và không nhịn khi có cơn buồn đi tiêu [2][5].
Nguồn tham khảo
Website thuộc thương hiệu Genki Fami và có giới thiệu sản phẩm thương mại.
Chính sách biên tập · Góp ý hoặc báo lỗi