Nội dung kiến thức chung, không thay thế việc khám hoặc tư vấn cá nhân. Bằng chứng về nguyên liệu không tự chứng minh hiệu quả của mọi thành phẩm.
Trả lời nhanh
Cả lão hóa nội sinh và ngoại sinh đều làm da nhăn nheo, nhưng tác động theo hai cơ chế khác nhau [1][4]. Lão hóa nội sinh diễn ra tự nhiên theo tuổi tác và di truyền, làm da mỏng, khô và xuất hiện các nếp nhăn mảnh [1][4]. Ngược lại, lão hóa ngoại sinh do môi trường và lối sống — đứng đầu là tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời — tạo ra các nếp nhăn sâu, thô ráp và làm da chảy xệ sớm [1][2].
Lão hóa nội sinh và ngoại sinh gây nếp nhăn khác nhau thế nào?
Lão hóa nội sinh tạo ra các nếp nhăn mảnh trên nền da mỏng và khô, trong khi lão hóa ngoại sinh gây ra các rãnh nhăn sâu, thô và làm da sần sùi [1][4]. Ở quá trình nội sinh (lão hóa tự nhiên theo tuổi tác và di truyền), lớp biểu bì (lớp da ngoài cùng) mỏng dần dù số tầng tế bào không đổi, đồng thời mô nâng đỡ ở lớp bì suy giảm theo thời gian [1][2]. Phụ nữ cũng tiết ít dầu hơn dần dần sau giai đoạn mãn kinh, khiến da khó giữ ẩm hơn, dễ khô và ngứa [2].
Ngược lại, lão hóa ngoại sinh bắt nguồn từ các yếu tố môi trường và lối sống như ánh nắng mặt trời, khói thuốc lá, ô nhiễm không khí và chế độ dinh dưỡng kém [1]. Yếu tố tác động mạnh nhất là tia cực tím (UV) trong ánh nắng, gây ra tình trạng lão hóa do ánh nắng (photoaging) làm suy yếu sợi collagen (protein tạo độ săn chắc) và elastin (protein tạo độ co giãn của da) [1][2]. Bạn có thể tự quan sát sự khác biệt này bằng cách so sánh vùng da thường xuyên phơi nắng như mặt, cổ, mu bàn tay (nhăn sâu, có đốm nâu) với vùng da được quần áo che kín như mặt trong cánh tay (da mỏng nhưng nếp nhăn mảnh hơn) [2].
Ai dễ bị nếp nhăn sâu và lão hóa da sớm?
Người thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mà không che chắn, người có làn da sáng màu và người hút thuốc lá là nhóm dễ xuất hiện nếp nhăn sâu sớm nhất [2][3]. Sắc tố tự nhiên giúp bảo vệ da một phần trước tia nắng, nên người có làn da sáng màu thường có biểu hiện lão hóa da do nắng rõ hơn người có làn da sẫm màu [2]. Ở vùng da phơi nắng lâu năm, mô liên kết bị biến đổi gây thoái hóa mô đàn hồi (elastosis), làm bề mặt da trông dày, nhăn nheo và chảy xệ [2][4].
Bên cạnh ánh nắng, hút thuốc lá làm tăng nhanh tốc độ lão hóa da, khiến nếp nhăn xuất hiện sớm kèm theo sắc da xỉn màu, vàng vọt [3]. Thói quen lặp đi lặp lại một biểu cảm trên khuôn mặt trong nhiều năm, chẳng hạn như nheo mắt khi ra nắng hoặc cau mày, làm các cơ dưới da co rút liên tục và hằn thành rãnh nhăn cố định [3]. Ngoài ra, người uống nhiều rượu bia làm da mất nước hoặc ăn nhiều đường và tinh bột tinh chế cũng có nguy cơ bị lão hóa da nhanh hơn [3].
Bằng chứng hiện có và giới hạn của các phương pháp giảm nếp nhăn
Các biện pháp bảo vệ và chăm sóc da hiện nay đã có bằng chứng rõ ràng trong việc làm chậm lão hóa ngoại sinh, nhưng không thể chặn đứng hoàn toàn lão hóa nội sinh [1][2]. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng kem chống nắng giúp ngăn ngừa tổn thương cấu trúc di truyền (DNA) của tế bào da và bảo vệ da trước một số dạng ung thư da do tia UV [1]. Đối với hoạt chất bôi ngoài da, tretinoin (một dẫn xuất vitamin A thuộc nhóm retinoid, cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng) đã có bằng chứng giúp ức chế các enzyme phân hủy collagen (MMP), qua đó ngăn collagen bị thoái hóa [1].
Về chế độ sinh hoạt, kết quả từ một vài nghiên cứu gợi ý rằng việc ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi có thể giúp hạn chế các tổn thương dẫn đến lão hóa da sớm [3]. Một vài nghiên cứu cũng cho thấy vận động thể lực mức độ vừa phải có thể cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ hệ miễn dịch [3]. Dù vậy, bằng chứng về ăn uống hay tập luyện chủ yếu mang tính hỗ trợ phòng ngừa tổn thương mới, chứ chưa thể xóa bỏ hoàn toàn các rãnh nhăn sâu đã hình thành lâu năm [1][3].
Chăm sóc da hằng ngày thế nào để hạn chế nếp nhăn mới?
Thoa kem chống nắng mỗi ngày kết hợp che chắn vật lý và dưỡng ẩm nhẹ nhàng là bước cụ thể nhất để hạn chế hình thành nếp nhăn mới [2][3]. Khi ra ngoài, kể cả vào mùa đông, bạn nên dùng kem chống nắng phổ rộng (broad-spectrum), kháng nước, có chỉ số SPF từ 30 trở lên cho toàn bộ vùng da không được quần áo che phủ [2][3]. Đồng thời, cần kết hợp mặc áo dài tay mỏng nhẹ, đội mũ rộng vành và đeo kính râm có chống tia UV để vừa bảo vệ da, vừa giảm thói quen nheo mắt tạo nếp nhăn quanh mắt [3].
Trong sinh hoạt hằng ngày, bạn nên rửa mặt nhẹ nhàng 2 lần mỗi ngày và rửa ngay sau khi đổ nhiều mồ hôi, vì mồ hôi đọng lại (nhất là khi đội mũ) dễ gây kích ứng da [3]. Không nên chà xát mạnh khi làm sạch và cần ngừng dùng các sản phẩm bôi gây cảm giác châm chích hoặc nóng rát, bởi tình trạng kích ứng sẽ làm da lão hóa nhanh hơn [3]. Sau khi rửa mặt, hãy bôi kem dưỡng ẩm mỗi ngày để giữ nước trong da, giúp bề mặt da đỡ khô và giảm lộ các nếp nhăn mảnh [3]. Cuối cùng, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia sẽ giúp da tránh bị mất nước và tổn thương thêm theo thời gian [3].
Khi nào những thay đổi trên da lão hóa cần đi khám bác sĩ?
Bạn cần đi khám bác sĩ khi trên vùng da lão hóa xuất hiện các mảng sần sùi khác thường, nốt tăng sinh mới hoặc các vết bầm tím dưới da không rõ nguyên nhân [2]. Ở người lớn tuổi, da mỏng và mong manh hơn, đồng thời mất bớt lớp mỡ bảo vệ; loét do tỳ đè có thể xuất hiện do các thay đổi của da, mất lớp mỡ, ít vận động, dinh dưỡng kém và bệnh lý [2]. Bên cạnh các đốm nâu lành tính (đốm đồi mồi, thuật ngữ y khoa là lentigos), vùng da phơi nắng nhiều còn hay xuất hiện các mảng sần màu hồng nhạt gọi là dày sừng ánh sáng (actinic keratosis) [2].
Tổn thương dày sừng ánh sáng có một tỷ lệ nhỏ tiến triển thành ung thư da, và các ca ung thư da ở người lớn tuổi cũng thường xuất hiện ở vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng [2]. Ngoài ra, khi tuổi cao, các tuyến mồ hôi tiết ít mồ hôi hơn làm giảm khả năng tự làm mát của cơ thể, khiến người lớn tuổi tăng nguy cơ bị quá nhiệt hoặc sốc nhiệt khi trời nắng nóng [2]. Nếu nhận thấy bất kỳ đốm hoặc mảng da nào sần sùi, thay đổi bất thường hoặc gây lo lắng, bạn nên đến cơ sở y tế để bác sĩ kiểm tra trực tiếp [2].
Câu hỏi thường gặp
Chăm sóc da kỹ có ngăn được hoàn toàn nếp nhăn không?
Bạn không thể ngăn chặn hoàn toàn nếp nhăn vì lão hóa nội sinh diễn ra tự nhiên theo tuổi tác và di truyền [1]. Tuy nhiên, bạn có thể làm chậm đáng kể các nếp nhăn sâu xuất hiện sớm bằng cách bảo vệ da khỏi tia UV, không hút thuốc lá và dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày [1][3].
Trời râm mát hoặc mùa đông có cần bôi kem chống nắng để ngừa nhăn da không?
Có, bạn vẫn nên dùng kem chống nắng khi ra ngoài kể cả vào mùa đông [2]. Tia cực tím (UV) hiện diện quanh năm và tích lũy tổn thương qua nhiều năm, nên việc duy trì kem chống nắng phổ rộng có chỉ số SPF từ 30 trở lên mỗi ngày sẽ giúp bảo vệ cấu trúc sợi nâng đỡ của da tốt hơn [2][3].
Vì sao chà xát mạnh khi rửa mặt hoặc dùng mỹ phẩm gây châm chích lại làm da mau già?
Khi rửa mặt quá mạnh hoặc dùng sản phẩm gây châm chích, nóng rát, hàng rào bảo vệ da sẽ bị kích ứng [3]. Tình trạng kích ứng lặp đi lặp lại thúc đẩy quá trình lão hóa diễn ra nhanh hơn và làm các dấu hiệu nhăn, khô lộ rõ hơn trên bề mặt da [3].
Người lớn tuổi da khô và mỏng có dùng được hoạt chất giảm nhăn bôi ngoài da không?
Người lớn tuổi có thể cân nhắc các sản phẩm chứa dẫn xuất vitamin A (như tretinoin hoặc các retinoid bôi ngoài da) vì nhóm chất này đã có bằng chứng giúp ức chế enzyme phân hủy collagen [1]. Do da người lớn tuổi thường mỏng và khô hơn, bạn nên hỏi bác sĩ chuyên khoa da liễu trước khi dùng và ngừng bôi ngay nếu thấy da nóng rát hoặc châm chích [2][3].
Nguồn tham khảo
Website thuộc thương hiệu Genki Fami và có giới thiệu sản phẩm thương mại.
Chính sách biên tập · Góp ý hoặc báo lỗi