Mùa đông gõ cửa cũng là lúc “cuộc chiến” bên bàn ăn của nhiều gia đình trở nên cam go hơn. Bé lười ăn, ngậm thức ăn, hay ốm vặt… là điệp khúc khiến các mẹ đau đầu. Tại sao trẻ thường biếng ăn vào mùa lạnh và các bà mẹ Nhật Bản – những người nổi tiếng khắt khe và khoa học trong việc nuôi dạy con – có bí quyết gì để xử lý tình trạng này? Hãy cùng khám phá ngay trong bài viết dưới đây nhé!
Tại sao cứ đến mùa lạnh là trẻ lại “đình công” chuyện ăn uống?
Trước khi đi tìm “thuốc chữa”, mẹ cần bắt đúng “bệnh”. Không phải ngẫu nhiên mà mùa đông được gọi là “mùa biếng ăn” của trẻ nhỏ. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, có 3 nguyên nhân chính khiến bé chán ăn khi trời trở lạnh:
Cơ thể tiêu hao năng lượng để giữ ấm, nhưng lại… lười vận động
Mùa đông, cơ thể bé cần nhiều năng lượng để duy trì thân nhiệt. Tuy nhiên, thời tiết lạnh giá, mưa phùn khiến các hoạt động vui chơi ngoài trời bị hạn chế. Bé ít chạy nhảy, ít toát mồ hôi, dẫn đến quá trình trao đổi chất chậm lại. Khi năng lượng không được tiêu hao nhiều, cảm giác đói tự nhiên sẽ ít xuất hiện hơn.
Hệ miễn dịch suy giảm, “bệnh vặt” tấn công
Đây là thời điểm vàng của virus cúm, viêm họng, viêm phế quản. Khi trẻ bị nghẹt mũi, vị giác sẽ giảm sút, món ăn trở nên nhạt nhẽo. Khi bị ho hay viêm họng, cổ họng đau rát khiến bé sợ nuốt, dẫn đến tâm lý sợ ăn. Ngay cả khi chưa ốm hẳn, việc cơ thể mệt mỏi “dở dở ương ương” cũng khiến bé chẳng thiết tha gì chuyện ăn uống.
Thiếu hụt Vitamin D và ánh nắng mặt trời
Mùa đông thiếu nắng là nguyên nhân chính dẫn đến thiếu hụt Vitamin D. Loại vitamin này không chỉ tốt cho xương mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch và tâm trạng của trẻ. Thiếu Vitamin D có thể làm giảm cảm giác thèm ăn và khiến trẻ hay quấy khóc, khó chịu.
Học lỏm 5 bí quyết “trị” biếng ăn mùa lạnh của mẹ Nhật
Nhật Bản là quốc gia có tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng thấp nhất thế giới và nổi tiếng với văn hóa ăn uống kỷ luật nhưng đầy tinh tế. Đối với mẹ Nhật, mùa đông không phải là nỗi ám ảnh, mà là cơ hội để rèn luyện thói quen ăn uống cho con. Dưới đây là những “chiêu” độc đáo của họ:
Bí quyết 1: “Ăn bằng mắt” trước khi ăn bằng miệng
Người Nhật có câu: “Món ăn phải ngon từ cái nhìn”. Mùa đông ảm đạm, trẻ con rất dễ chán những bát cháo, bát bột một màu.
Mẹ Nhật thường sử dụng hộp cơm Bento hoặc khay ăn chia ngăn với nhiều màu sắc rực rỡ. Một chút cà rốt tỉa hoa, một nắm cơm hình chú gấu, hay vài lát rong biển trang trí… sẽ kích thích thị giác, khiến não bộ bé phát tín hiệu “muốn khám phá”.
- Tip cho mẹ Việt: Không cần quá cầu kỳ làm Bento, mẹ chỉ cần thay đổi bát đĩa có hình thù ngộ nghĩnh, hoặc bày thức ăn ra khay nhiều màu thay vì trộn lèo phèo tất cả vào một bát.
Bí quyết 2: Tôn trọng quy tắc “Hara Hachi Bu” (Ăn no 8 phần)
Mẹ Nhật không bao giờ ép con ăn đến mức “căng da bụng”. Họ áp dụng triết lý Hara Hachi Bu – chỉ ăn no khoảng 80%. Việc ép ăn, nhất là khi trẻ đang mệt hoặc lạnh, chỉ tạo ra tâm lý sợ hãi (biếng ăn tâm lý).
Khi trẻ được phép dừng lại lúc vừa đủ, hệ tiêu hóa sẽ làm việc hiệu quả hơn, và quan trọng nhất: Bé sẽ biết cảm giác đói thực sự vào bữa kế tiếp.
Bí quyết 3: Sức mạnh của nước dùng Dashi và vị Umami
Thay vì dùng nhiều gia vị mặn hay đường, mẹ Nhật dùng nước Dashi (nấu từ cá bào, rong biển, rau củ) để tạo vị ngọt tự nhiên (Umami).
Vào mùa lạnh, vị giác trẻ bị giảm, những món ăn có vị thanh ngọt tự nhiên, ấm nóng, dễ nuốt như súp Miso, chawanmushi (trứng hấp kiểu Nhật) hay mì Udon nước dùng Dashi sẽ hấp dẫn hơn nhiều so với cơm khô hay thịt kho mặn.
Bí quyết 4: Tăng cường thực phẩm có tính “Dương” (Làm ấm cơ thể)
Trong thực dưỡng Nhật Bản, họ rất chú trọng tính “hàn – nhiệt” của thực phẩm. Mùa đông, mẹ Nhật ưu tiên các loại củ mọc dưới đất (cà rốt, củ cải, ngưu bàng, khoai lang) và các gia vị làm ấm như gừng (cho một xíu vào súp).
Việc giữ ấm bụng từ bên trong giúp hệ tiêu hóa của bé hoạt động trơn tru, giảm đầy bụng, khó tiêu – một trong những nguyên nhân gây biếng ăn thầm lặng.
Bí quyết 5: Bổ sung vi chất chủ động (Natto, Omega-3, Probiotics)
Người Nhật rất chú trọng y tế dự phòng. Họ hiểu rằng trẻ biếng ăn một phần do thiếu chất hoặc hệ vi sinh đường ruột kém.
- Natto (Đậu tương lên men): Món ăn “quốc hồn quốc túy” chứa nhiều lợi khuẩn và Vitamin K2, rất tốt cho đường ruột và xương. Dù khó ăn nhưng trẻ em Nhật được tập ăn từ nhỏ.
- Dầu gan cá (Omega-3): Giúp tăng cường miễn dịch và phát triển trí não.
- Tảo biển: Cung cấp khoáng chất.
Với mẹ Việt, nếu bé không ăn được Natto tươi, có thể tìm các sản phẩm bổ trợ chiết xuất từ thiên nhiên theo công nghệ Nhật để hỗ trợ tiêu hóa cho bé.
Gợi ý thực đơn “ấm bụng” cho bé ngày gió mùa (Tham khảo kiểu Nhật & Việt)
Để giúp bé tìm lại cảm giác ngon miệng, mẹ hãy thử đổi món với thực đơn ưu tiên: Mềm – Ấm – Dễ tiêu.
Món 1: Trứng hấp tôm thịt (Chawanmushi)
Đây là món “cứu cánh” tuyệt vời. Trứng hấp mềm mịn như pudding, tan ngay trong miệng, rất giàu dinh dưỡng mà không gây áp lực nhai nuốt khi bé đang đau họng.
- Cách làm: Đánh tan trứng với nước dùng Dashi (hoặc nước luộc gà), lọc qua rây cho mịn. Xếp tôm, thịt gà xé nhỏ, nấm hương vào cốc, đổ trứng vào và hấp cách thủy 10-15 phút.
Món 2: Súp kem bí đỏ khoai tây
Màu vàng cam rực rỡ kích thích thị giác, vị ngọt béo tự nhiên. Bí đỏ và khoai tây cung cấp tinh bột tốt, giúp bé no lâu và giữ ấm cơ thể.
Món 3: Cháo lươn/cá hồi nấu hạt sen
Lươn và cá hồi (thực phẩm giàu Omega-3) rất tốt cho mùa lạnh. Hạt sen giúp bé ngủ ngon, an thần. Món cháo này nên nấu loãng hơn bình thường một chút để bé dễ nuốt.
Món 4: Cơm nắm rong biển & Canh Miso đậu phụ
Đổi vị cơm bát truyền thống bằng những viên cơm nắm nhỏ xinh trộn dầu mè và rong biển vụn. Kèm theo một bát canh Miso đậu phụ nóng hổi. Canh Miso chứa nhiều lợi khuẩn từ tương đậu nành lên men, cực tốt cho bụng của bé.
Những sai lầm “chết người” của mẹ Việt khiến tình trạng biếng ăn trầm trọng hơn
Dù đã áp dụng nhiều cách nhưng con vẫn không chịu ăn? Có thể mẹ đang mắc phải những sai lầm kinh điển sau đây:
Cho con ăn vặt “vô tội vạ” để bù bữa chính
Thấy con không ăn cơm, mẹ sợ con đói nên cho uống sữa, ăn bánh, xúc xích… liên tục trong ngày.
Hậu quả: Lượng đường trong máu của bé luôn ở mức ngang ngang, không bao giờ xuống thấp đủ để tạo cảm giác đói. Dạ dày lúc nào cũng lưng lửng thì làm sao bé thèm ăn bữa chính được?
Giải pháp: Áp dụng kỷ luật bàn ăn. Không ăn vặt ít nhất 2 tiếng trước bữa chính.
“Chan canh vào cơm” cho nhanh trôi
Nhiều bà/mẹ hay chan canh thật nhiều để bé nuốt chửng cơm mà không cần nhai.
Hậu quả: Dịch vị dạ dày bị hòa loãng, thức ăn không được nghiền nát bởi enzym trong nước bọt. Điều này dẫn đến khó tiêu, đầy bụng, khiến bé càng sợ ăn hơn vào các bữa sau.
Lạm dụng thuốc kháng sinh
Hễ thấy con ho, sổ mũi là tự ý mua kháng sinh. Kháng sinh diệt vi khuẩn có hại nhưng cũng “tiêu diệt” luôn hệ lợi khuẩn đường ruột, gây loạn khuẩn, rối loạn tiêu hóa và biếng ăn kéo dài sau ốm.
Giải pháp: Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ. Thay vào đó, hãy tập trung tăng đề kháng tự nhiên cho con.
Giải pháp toàn diện: Đánh thức vị giác từ bên trong
Biếng ăn mùa lạnh đôi khi không chỉ là vấn đề của “món ăn ngon hay dở”, mà là vấn đề của Hệ miễn dịch và Hệ tiêu hóa.
Để con ăn ngon miệng một cách tự nhiên như trẻ em Nhật, mẹ cần nhớ công thức “Kiềng 3 chân”:
- Vận động: Dù lạnh cũng hãy cho bé vận động trong nhà ít nhất 30 phút/ngày để tiêu hao năng lượng.
- Tâm lý: Bữa ăn phải vui vẻ, không iPad, không quát mắng.
- Dinh dưỡng bổ trợ: Nếu chế độ ăn hàng ngày không đủ, mẹ có thể tham khảo các dòng thực phẩm bảo vệ sức khỏe chuẩn Nhật. Hãy ưu tiên các sản phẩm chứa:
- Omega-3 (DHA/EPA): Tốt cho mắt và não bộ.
- Chiết xuất Gan (Liver Hydrolysate): Giúp hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường trao đổi chất (một bí quyết rất phổ biến tại Nhật).
- Lợi khuẩn: Cân bằng hệ vi sinh.
Khi cơ thể khỏe mạnh, đề kháng tốt, hệ tiêu hóa làm việc trơn tru thì cảm giác thèm ăn sẽ quay trở lại một cách tự nhiên nhất.
Nuôi con là một hành trình dài cần sự kiên nhẫn. Biếng ăn mùa lạnh chỉ là một giai đoạn tạm thời. Hy vọng với những bí quyết “nhỏ mà có võ” từ mẹ Nhật, mẹ sẽ bớt áp lực hơn và giúp bé yêu có những bữa ăn mùa đông thật ấm áp, ngon miệng. Chúc các bé hay ăn chóng lớn!
