“Tết này uống nhiều không?” – “Cũng sương sương, vài trận say bí tỉ thôi!”
Sau những câu trả lời cười xòa ấy là một sự im lặng đầy lo âu. Chúng ta đều biết mình vừa trải qua một kỳ nghỉ “bão táp” với gan và dạ dày: Rượu bia chảy tràn, bánh chưng thịt mỡ nạp vô tội vạ, thức khuya dậy muộn triền miên.
Khi Tết qua đi, ai cũng bảo nhau: “Thôi đi khám tổng quát cái cho yên tâm”. Nhưng lạ thay, số người thực sự bước chân đến bệnh viện để xét nghiệm gan lại ít hơn rất nhiều so với số người… lên mạng tìm mua thuốc giải độc gan về tự uống.
Tại sao vậy? Tại sao chúng ta sẵn sàng bỏ tiền triệu cho một chầu nhậu, nhưng lại tiếc vài trăm nghìn và 15 phút cho một xét nghiệm máu? Phải chăng chúng ta đang mắc hội chứng “Đà điểu vùi đầu vào cát” – Thà không biết để sống vui, còn hơn biết rồi lại lo sốt vó?
Hôm nay, hãy cùng ngồi lại, “bóc trần” nỗi sợ vô hình này và tìm hiểu xem: Liệu sự trì hoãn ấy có thực sự mang lại bình yên, hay đang âm thầm châm ngòi cho một quả bom nổ chậm?
Giải mã tâm lý: Vì sao chúng ta “ngại” đối diện với sự thật?
Không phải vì bạn lười, cũng không phải vì bạn tiếc tiền. Nỗi sợ đi xét nghiệm gan sau Tết xuất phát từ những rào cản tâm lý sâu xa hơn nhiều.
Hội chứng “Sợ bác sĩ phán” (Fear of Diagnosis)
Đây là tâm lý phổ biến nhất. Sau một chuỗi ngày “phá sức”, sâu thẳm trong thâm tâm, bạn biết chắc chắn cơ thể mình đang có vấn đề.
- Bạn sợ nhìn thấy chỉ số men gan đỏ chót.
- Bạn sợ bác sĩ lắc đầu: “Gan nhiễm mỡ độ 2 rồi nhé”.
- Bạn sợ phải nghe câu: “Cấm rượu bia tuyệt đối”.
Tâm lý con người thường có xu hướng né tránh tin xấu (Bad news avoidance). Chúng ta tự lừa dối bản thân: “Chắc không sao đâu, mình vẫn khỏe mà”. Việc không đi khám giúp bạn duy trì ảo tưởng về một sức khỏe tốt, dù thực tế bên trong có thể đang “mục ruỗng”.
Ảo tưởng “Cơ thể vẫn bình thường”
Gan là một tạng đặc biệt – nó được mệnh danh là “Tạng Câm” (Silent Organ).
Gan không có dây thần kinh cảm giác ở mô nhu mô. Nghĩa là khi gan bị tổn thương, viêm, thậm chí xơ hóa giai đoạn đầu, bạn sẽ KHÔNG THẤY ĐAU.
Nhiều người lý luận: “Tôi ăn ngon, ngủ kỹ, không đau bụng thì việc gì phải đi khám?”.
Sự “im lặng” chết người này chính là cái bẫy lớn nhất. Khi gan bắt đầu “biết đau” (tức vùng hạ sườn phải), thường bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Niềm tin mù quáng vào “Thuốc giải rượu/Detox”
“Hôm qua uống say nhưng tao uống thuốc giải rượu rồi, yên tâm không hại gan đâu!”.
Rất nhiều người dùng các loại thực phẩm chức năng, nước mát gan, thuốc giải rượu như một “tấm kim bài miễn tử”. Họ tin rằng chỉ cần uống mấy thứ đó là gan đã được “tẩy trắng” sạch sẽ. Vì tin là mình đã “an toàn”, họ thấy việc đi xét nghiệm là thừa thãi.
Nhưng sự thật: Thuốc giải rượu chỉ giúp giảm triệu chứng say (đau đầu, buồn nôn), chứ không ngăn được cồn (Ethanol) và chất độc (Acetaldehyde) tàn phá tế bào gan.
Thực tế phũ phàng: Lá gan của bạn đang “kêu cứu” thế nào sau Tết?
Nếu bạn có thể nhìn thấu qua lớp da bụng để thấy lá gan lúc này, có lẽ bạn sẽ chạy ngay đến bệnh viện chứ không ngồi đó đắn đo.
Gan đang bị “ngộp thở” trong mỡ
Bánh chưng, thịt đông, chân giò hầm… chứa lượng chất béo bão hòa khổng lồ. Khi bạn uống rượu, gan ưu tiên giải độc cồn và ngưng chuyển hóa mỡ.
Hệ quả: Mỡ ứ đọng ngay trong tế bào gan. Sau 1 tuần Tết, tình trạng Gan nhiễm mỡ cấp tính là cực kỳ phổ biến. Các tế bào gan lúc này sưng phồng lên, chèn ép lẫn nhau, trông như những quả bóng mỡ.
Tế bào gan đang “chết đuối” vì men cao
Rượu bia làm màng tế bào gan bị vỡ, giải phóng men gan (AST, ALT, GGT) vào máu.
Chỉ số men gan tăng cao không chỉ là những con số vô tri trên tờ giấy xét nghiệm. Nó đại diện cho số lượng tế bào gan đã chết đi. Men gan tăng càng cao, nghĩa là “quân số” của nhà máy thải độc càng giảm sút nghiêm trọng.
Cái giá của sự trì hoãn: “Biết muộn” đắt hơn “Biết sớm” ngàn lần
Bạn nghĩ rằng không đi khám là tiết kiệm tiền và bớt lo âu? Thực tế ngược lại hoàn toàn.
Từ “Viêm” đến “Xơ” chỉ là một ranh giới mong manh
Tổn thương gan do rượu sau Tết thường bắt đầu bằng: Gan nhiễm mỡ -> Viêm gan do rượu.
Ở giai đoạn này, nếu bạn đi xét nghiệm, phát hiện sớm và ngưng rượu 2-4 tuần, gan có thể HỒI PHỤC HOÀN TOÀN (nguyên vẹn như chưa từng tổn thương).
Nhưng nếu bạn “ngại khám”, tiếp tục uống lai rai trong các lễ hội Xuân (Rằm tháng Giêng, hội làng…), tình trạng viêm sẽ âm thầm chuyển sang Xơ gan (Sẹo hóa).
⚠️ Lưu ý: Sẹo gan là VĨNH VIỄN. Không thuốc nào chữa được. Lúc này, bạn sẽ phải sống chung với nó cả đời và đối mặt với nguy cơ ung thư gan.
Chi phí cơ hội
- Đi xét nghiệm bây giờ: Tốn khoảng 300k – 500k cho bộ xét nghiệm men gan, mỡ máu. Tốn 1 buổi sáng.
- Đi viện sau này: Khi đã biến chứng thành xơ gan cổ trướng hay suy gan, chi phí điều trị là hàng trăm triệu, thậm chí cả gia tài, mà sức khỏe thì không bao giờ lấy lại được.
Những dấu hiệu “đèn đỏ” bạn không được phép lờ đi
Nếu bạn thuộc team “ngại đi khám”, hãy tự kiểm tra xem mình có các dấu hiệu sau không. Nếu có, hãy dẹp bỏ nỗi sợ và đi gặp bác sĩ ngay lập tức:
- Mệt mỏi vô cớ: Ngủ dậy vẫn thấy người nặng nề, uể oải, không muốn nhấc tay chân (Dấu hiệu gan suy giảm chức năng chuyển hóa năng lượng).
- Rối loạn tiêu hóa: Sợ mỡ, nhìn thấy thịt là buồn nôn, đầy bụng khó tiêu kéo dài, đi ngoài phân lỏng/nát.
- Mẩn ngứa, mề đay: Ngứa điên cuồng khắp người, đặc biệt khi trời nóng hoặc uống chút rượu vào là ngứa (Dấu hiệu gan không thải được độc, độc tố tích tụ dưới da).
- Đau tức hạ sườn phải: Cảm giácưng ức, tưng tức vùng bụng bên phải.
- Nước tiểu sẫm màu: Vàng đậm như nước chè đặc dù uống đủ nước.
Lời khuyên cho người “Sợ Khám”: Hãy biến nó thành chuyện nhỏ!
Làm thế nào để vượt qua rào cản tâm lý “ngại ra bệnh”? Hãy thay đổi tư duy của bạn:
Xét nghiệm không phải để “tìm bệnh”, mà để “mua sự yên tâm”
Hãy coi tờ kết quả xét nghiệm là một tấm vé bảo hành.
- Nếu kết quả tốt: Bạn sẽ thở phào nhẹ nhõm, ăn ngon ngủ yên, tinh thần phấn chấn làm việc cả năm. Cái cảm giác “nhẹ gánh” này sướng hơn nhiều so với việc cứ nơm nớp lo sợ.
- Nếu kết quả xấu (nhẹ): Bạn biết mình cần điều chỉnh ăn uống một chút. Sửa sai lúc này cực kỳ dễ dàng.
Quy trình hiện nay rất nhanh và tiện
Bạn không cần phải chen chúc ở bệnh viện công từ 5h sáng nữa.
- Các dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà rất phổ biến. Bạn chỉ cần ngủ dậy, có y tá đến tận giường lấy máu. Kết quả gửi qua Zalo/Email sau vài tiếng. Không chờ đợi, không lây nhiễm chéo, không tốn thời gian.
Chỉ cần tập trung vào 3 chỉ số chính
Đừng sợ bác sĩ vẽ ra đủ thứ bệnh. Bạn chỉ cần yêu cầu kiểm tra bộ 3 cơ bản sau Tết:
- AST (SGOT) & ALT (SGPT): Đánh giá tình trạng viêm/hủy hoại tế bào gan.
- GGT: Chỉ số đặc hiệu đánh giá tổn thương gan do RƯỢU BIA.
- Mỡ máu (Triglyceride/Cholesterol): Kiểm tra xem có bị gan nhiễm mỡ hay không.
Đừng để sự “ngại” đánh cắp sức khỏe của bạn
Lá gan là một người bạn tri kỷ, âm thầm gánh vác mọi độc tố để giữ cho dòng máu của bạn được sạch sẽ. Sau một cái Tết vất vả, “người bạn” ấy xứng đáng được quan tâm và kiểm tra sức khỏe, thay vì bị ngó lơ chỉ vì nỗi sợ hãi vô cớ của chủ nhân.
Hãy dũng cảm đối diện. Đi xét nghiệm gan sau Tết không phải là hành động tìm bệnh, mà là hành động của người có trách nhiệm với bản thân và gia đình.
Chúc bạn có một lá gan khỏe mạnh và một năm mới Vững vàng – An khang – Hanh thông!
