Đừng nhầm lẫn: Chóng mặt và mất thăng bằng khác gì nhau?

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác biệt giữa chóng mặt và mất thăng bằng, nguyên nhân gây ra từng tình trạng, dấu hiệu nhận biết và hướng xử trí hiệu quả.

Chóng mặt là gì?

Khái niệm

Chóng mặt là cảm giác chủ quan rằng mọi vật xung quanh đang quay tròn hoặc chính bản thân đang xoay chuyển dù cơ thể vẫn đứng yên. Người bị chóng mặt thường có cảm giác như bị “quay cuồng”, kèm theo buồn nôn hoặc mất định hướng tạm thời.

Biểu hiện thường gặp của chóng mặt

• • Cảm giác quay tròn hoặc nghiêng ngả của môi trường.
  • Buồn nôn, nôn mửa, vã mồ hôi.
  • Rối loạn thị giác tạm thời như nhìn mờ, không thể tập trung.
  • Đôi khi kèm theo ù tai, giảm thính lực.

Nguyên nhân phổ biến gây chóng mặt

1. 1. Rối loạn tiền đình: Do viêm dây thần kinh tiền đình, sỏi tai trong (BPPV).
   2. Huyết áp bất thường: Hạ huyết áp tư thế đứng, tăng huyết áp đột ngột.
   3. Thiếu máu, hạ đường huyết: Gây giảm oxy lên não.
   4. Sử dụng thuốc: Một số thuốc huyết áp, kháng sinh nhóm aminoglycosid có thể gây chóng mặt.
   5. Căng thẳng, lo âu: Làm hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức.

Mất thăng bằng là gì?

Khái niệm

Mất thăng bằng là tình trạng người bệnh không thể đứng vững hoặc khó duy trì tư thế ổn định. Khác với chóng mặt, người mất thăng bằng không nhất thiết cảm thấy môi trường xung quanh quay tròn, mà thường cảm thấy cơ thể lảo đảo, dễ ngã hoặc không thể kiểm soát các động tác di chuyển.

Biểu hiện thường gặp của mất thăng bằng

• • Đi lại khó khăn, bước đi loạng choạng.
  • Cảm giác cơ thể nghiêng về một phía hoặc như bị kéo lệch.
  • Dễ bị té ngã khi thay đổi tư thế hoặc di chuyển nhanh.
  • Có thể kèm theo run tay chân, yếu cơ.

Nguyên nhân phổ biến gây mất thăng bằng

1. 1. Rối loạn hệ thần kinh trung ương: Bệnh Parkinson, thoái hóa tiểu não, đột quỵ.
   2. Bệnh về mắt hoặc tai trong: Suy giảm thị lực hoặc tổn thương tiền đình làm não không nhận được tín hiệu chính xác về vị trí cơ thể.
   3. Rối loạn cơ xương khớp: Yếu cơ, thoái hóa khớp làm giảm khả năng giữ thăng bằng.
   4. Tác dụng phụ của thuốc: Thuốc an thần, thuốc ngủ có thể gây lảo đảo, mất phối hợp vận động.

Sự khác biệt giữa chóng mặt và mất thăng bằng

Mặc dù có thể xảy ra đồng thời, chóng mặt và mất thăng bằng vẫn có những điểm khác biệt rõ rệt:

Hiểu được sự khác biệt giúp xác định nguyên nhân dễ dàng hơn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Khi nào chóng mặt và mất thăng bằng xảy ra cùng lúc?

Một số tình trạng sức khỏe có thể gây ra cả hai triệu chứng này:

• • Rối loạn tiền đình nặng: Vừa khiến cảm giác quay tròn vừa làm cơ thể khó đứng vững.
  • Đột quỵ: Một số bệnh nhân vừa bị chóng mặt dữ dội vừa mất thăng bằng nghiêm trọng.
  • Bệnh thoái hóa thần kinh: Parkinson, Alzheimer làm suy giảm khả năng điều khiển vận động và cảm giác định hướng không gian.

Hậu quả nếu chủ quan với chóng mặt và mất thăng bằng

Cả hai tình trạng đều tiềm ẩn nguy cơ nếu không xử lý kịp thời:

• • Nguy cơ té ngã: Đặc biệt ở người cao tuổi, có thể gây gãy xương hoặc chấn thương đầu.
  • Giảm chất lượng cuộc sống: Khó làm việc, học tập, tham gia hoạt động xã hội.
  • Nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng: Có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc bệnh thần kinh tiềm ẩn.

Cách xử trí khi bị chóng mặt và mất thăng bằng

Đối với chóng mặt

• • Ngồi hoặc nằm xuống ngay khi cảm thấy quay cuồng.
  • Tránh cử động đầu quá nhanh.
  • Uống đủ nước, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ để tránh hạ đường huyết.
  • Nếu thường xuyên bị chóng mặt, cần khám chuyên khoa tai mũi họng hoặc thần kinh.

Đối với mất thăng bằng

• • Sử dụng nạng hoặc tay vịn khi đi lại để tránh ngã.
  • Tập luyện các bài tập thăng bằng và tăng cường sức mạnh cơ (yoga, thái cực quyền).
  • Kiểm tra mắt, tai và hệ thần kinh để tìm nguyên nhân.

Phòng ngừa chóng mặt và mất thăng bằng

1. 1. Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống đầy đủ, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc.
   2. Hạn chế chất kích thích: Tránh uống rượu bia, hút thuốc lá vì ảnh hưởng đến hệ thần kinh và mạch máu.
   3. Kiểm soát bệnh nền: Điều trị tốt các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu.
   4. Tập luyện thăng bằng: Đặc biệt quan trọng với người lớn tuổi để giảm nguy cơ té ngã.

Khi nào cần đi khám ngay?

• • Cơn chóng mặt hoặc mất thăng bằng xuất hiện đột ngột, dữ dội kèm nói khó, liệt mặt hoặc yếu tay chân – có thể là dấu hiệu đột quỵ.
  • Triệu chứng kéo dài trên 1 tuần không thuyên giảm.
  • Kèm theo đau đầu dữ dội, nhìn mờ, sốt cao hoặc buồn nôn liên tục.

Chóng mặt và mất thăng bằng tuy đều liên quan đến cảm giác choáng váng nhưng là hai tình trạng khác biệt về cơ chế, nguyên nhân và cách xử lý. Nhận biết rõ sự khác nhau giúp bạn không chủ quan và biết cách xử trí phù hợp khi gặp phải. Nếu triệu chứng xảy ra thường xuyên hoặc kèm theo dấu hiệu nguy hiểm, hãy đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.