“Mới đứng lên ngồi xuống mà sao nhà cửa cứ quay cuồng thế này? Tự nhiên tối sầm mặt mũi, phải bám vào tường mới đứng vững…”
Bạn có thấy mình trong những câu than thở này không? Sau một tuần Tết “ăn chơi thả ga”, rất nhiều người trong chúng ta quay lại văn phòng với cái đầu nặng trịch và những cơn choáng váng bất chợt.
Đa số mọi người đều tặc lưỡi bỏ qua: “Chắc do hôm qua uống hơi nhiều”, “Chắc do thiếu ngủ mấy hôm đánh bài thôi”, “Tụt huyết áp tí ấy mà, ăn cái kẹo là hết”.
Nhưng khoan đã! Đừng vội coi thường những cơn “xây xẩm” này. Trong thời điểm nhạy cảm ngay sau Tết, chóng mặt và hoa mắt không đơn thuần là sự mệt mỏi. Nó có thể là tiếng còi báo động đỏ từ hệ thống mạch máu não và tim mạch đang bị quá tải.
Đặc biệt với những người bước sang tuổi trung niên (U40, U50) trong năm 2026 này, một cơn chóng mặt thoáng qua có thể là “trailer” (đoạn giới thiệu) cho một kịch bản kinh dị mang tên Đột quỵ hoặc Suy tim.
Hôm nay, hãy cùng ngồi lại, uống ngụm trà gừng cho ấm bụng và “bóc tách” tường tận xem tại sao bạn lại chóng mặt, và khi nào thì cần chạy ngay đến bệnh viện nhé!
Giải mã cơn “Chóng mặt” (Vertigo) vs “Hoa mắt” (Dizziness)
Trước tiên, hãy phân biệt rõ hai cảm giác này, vì chúng cảnh báo những vấn đề khác nhau.
- Hoa mắt (Lightheadedness): Cảm giác lâng lâng, tối sầm mặt mũi, nhìn mọi vật mờ đi, cảm giác như sắp ngất xỉu. Thường xảy ra khi bạn thay đổi tư thế đột ngột (đang nằm/ngồi bật dậy).
👉 Nguyên nhân thường gặp: Tụt huyết áp tư thế, thiếu máu não, mất nước.
- Chóng mặt (Vertigo): Cảm giác “ảo giác” vận động. Bạn thấy trần nhà, đồ vật xoay tròn quanh mình (hoặc mình xoay quanh đồ vật), dù bạn đang đứng yên. Kèm theo đó là buồn nôn, nôn thốc nôn tháo, mất thăng bằng.
👉 Nguyên nhân thường gặp: Rối loạn tiền đình, tổn thương ốc tai, hoặc nguy hiểm hơn là Tổn thương não bộ (Tiểu não/Thân não).
Dù là loại nào, nếu nó xuất hiện vào thời điểm “nhạy cảm” sau Tết này, bạn đều phải cảnh giác cao độ.
Tại sao lại là “Sau Tết”? (Thời điểm chết)
Không phải ngẫu nhiên mà các phòng khám Thần kinh và Tim mạch luôn quá tải vào tháng Giêng. Đây là thời điểm hội tụ đủ các yếu tố “thiên thời, địa lợi” để kích hoạt cơn chóng mặt:
Hậu quả của “Mâm cỗ Tết” (Muối & Đường)
Trong 10 ngày qua, bạn nạp bao nhiêu dưa hành, giò chả, bánh chưng?
- Muối (Natri): Làm tăng áp lực thẩm thấu, giữ nước, khiến huyết áp tăng vọt. Cao huyết áp là nguyên nhân số 1 gây hoa mắt, đau đầu.
- Đường & Tinh bột: Bánh kẹo, nước ngọt gây dao động đường huyết (lúc tăng vọt, lúc tụt dốc không phanh – Sugar Crash). Khi đường huyết tụt, não thiếu năng lượng sẽ “tắt điện” gây hoa mắt, bủn rủn chân tay.
“Cú sốc” từ Rượu bia & Mất nước
Rượu là chất lợi tiểu. Uống càng nhiều, bạn đi vệ sinh càng nhiều và mất nước càng nhanh.
- Khi cơ thể mất nước, thể tích máu giảm xuống. Máu trở nên cô đặc (độ nhớt tăng), lưu thông chậm chạp lên não.
- Kết quả: Não bị “đói” Oxy => Gây choáng váng, xây xẩm.
Rối loạn nhịp sinh học (Social Jetlag)
Những đêm thức trắng và những ngày ngủ nướng đến trưa làm đảo lộn đồng hồ sinh học. Hệ thần kinh thực vật (chịu trách nhiệm điều hòa huyết áp và nhịp tim) bị rối loạn. Nó không kịp thích nghi khi bạn thay đổi tư thế, dẫn đến cơn chóng mặt khi đứng dậy.
Thời tiết tháng Giêng “đỏng đảnh”
Tháng 2/2026, miền Bắc đang nồm ẩm, áp suất không khí thấp. Người già và người có cơ địa nhạy cảm (bệnh xương khớp, tiền đình) rất dễ bị ảnh hưởng bởi áp suất này, gây ra tình trạng đau đầu, chóng mặt do co thắt mạch máu não.
Những “Sát thủ” giấu mặt sau cơn chóng mặt đầu năm
Đừng nghĩ đơn giản là “trúng gió”. Hãy cảnh giác với 4 bệnh lý nguy hiểm sau:
Nguy cơ 1: Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – Dấu hiệu Tiền đột quỵ
Đây là điều đáng sợ nhất.
Bạn thấy chóng mặt dữ dội, đi loạng choạng, tay chân hơi yếu, nói hơi líu lưỡi… nhưng chỉ 5-10 phút sau lại bình thường?
Rất nhiều người bỏ qua và nghĩ mình đã khỏe.
SAI LẦM! Đó chính là Cơn thiếu máu não thoáng qua (Mini-stroke). Một cục máu đông nhỏ đã làm tắc mạch não trong chốc lát rồi tan đi.
⚠️ Cảnh báo: Khoảng 15% người bị TIA sẽ bị đột quỵ thật sự (liệt nửa người, tử vong) trong vòng 3 tháng tới, thậm chí là ngay ngày hôm sau.
Nguy cơ 2: Cơn tăng huyết áp kịch phát (Hypertensive Crisis)
Sau Tết, nhiều người quên uống thuốc huyết áp hoặc uống rượu làm mất tác dụng thuốc.
Khi huyết áp vọt lên 180/110 mmHg, áp lực nội sọ tăng cao gây chóng mặt, đau đầu như búa bổ, buồn nôn. Nếu không hạ áp kịp thời, mạch máu não có thể bị vỡ (Xuất huyết não).
Nguy cơ 3: Rối loạn tiền đình (Vestibular Disorders)
Rượu bia và stress làm tổn thương dây thần kinh số 8 (dây thần kinh thính giác – tiền đình).
Hệ quả là bạn mất khả năng giữ thăng bằng. Cơn chóng mặt do tiền đình thường rất kinh khủng: Nhà cửa đảo lộn, nôn mửa liên tục đến mức kiệt sức. Dù không gây tử vong trực tiếp nhưng nó làm tăng nguy cơ té ngã, chấn thương sọ não (đặc biệt ở người già).
Nguy cơ 4: Thiếu máu não mãn tính (Do mỡ máu)
Bánh chưng, thịt mỡ làm tăng Triglyceride và Cholesterol. Máu nhiễm mỡ di chuyển chậm chạp, gây hẹp lòng mạch. Não luôn trong tình trạng thiếu oxy triền miên (Hypoxia), khiến bạn lúc nào cũng lờ đờ, hoa mắt, kém tập trung khi làm việc đầu năm.
Phân biệt: Khi nào nằm nghỉ, khi nào đi Cấp cứu?
Không phải cứ chóng mặt là đi viện, nhưng nếu có các dấu hiệu “Cờ Đỏ” (Red Flags) này, hãy gọi 115 ngay lập tức:
✅ Có thể theo dõi tại nhà:
- Hoa mắt nhẹ khi đứng lên ngồi xuống, ngồi nghỉ 5 phút là hết.
- Chóng mặt do đói (kèm cồn cào ruột gan), ăn vào là đỡ.
- Chóng mặt do say tàu xe hoặc xoay vòng tròn.
🆘 PHẢI ĐI VIỆN NGAY (Quy tắc FAST mở rộng):
- Chóng mặt + Đau đầu dữ dội: Đau như ai cầm búa bổ vào đầu, chưa từng đau như thế bao giờ.
- Chóng mặt + Yếu tay chân/Méo miệng: Dấu hiệu đột quỵ rõ rệt.
- Chóng mặt + Đau tức ngực/Khó thở: Dấu hiệu nhồi máu cơ tim.
- Chóng mặt + Nôn mửa không kiểm soát: Nôn liên tục dù không ăn gì, mất nước nặng.
- Chóng mặt + Mất thính lực đột ngột: Bỗng dưng bị điếc một bên tai hoặc ù tai dữ dội.
Chiến lược “Vực dậy” hệ thần kinh & mạch máu sau Tết
Nếu bạn chỉ bị chóng mặt nhẹ do lối sống, hãy áp dụng ngay kế hoạch 5 bước này để “F5” lại cơ thể:
Bước 1: “Bơm nước” cho não (Hydration) 💧
Máu loãng ra thì oxy mới lên não được.
- Hành động: Uống ngay 1 cốc nước ấm (300ml) vào buổi sáng.
- Trà gừng mật ong: Gừng có tính ấm, giúp giãn mạch, tăng cường tuần hoàn máu não và giảm buồn nôn cực tốt. Đây là “thuốc tiên” cho người hay bị tụt huyết áp.
Bước 2: Cai nghiện “Muối & Đường” 🧂🍬
- Ngưng ăn mặn: Bỏ qua dưa muối, giảm chấm nước mắm trong 1 tuần tới để hạ áp lực cho mạch máu.
- Bổ sung Sắt & B12: Ăn nhiều thịt bò, trứng, rau lá xanh đậm (súp lơ, cải bó xôi) để tái tạo hồng cầu, chữa bệnh thiếu máu.
Bước 3: Bài tập “Chống mặt” tại chỗ 🧘
Hệ tiền đình cần được huấn luyện lại.
- Bài tập mắt: Giữ nguyên đầu, liếc mắt sang trái – phải, lên – xuống chậm rãi.
- Bài tập Brandt-Daroff: (Dành cho người rối loạn tiền đình lành tính) – Ngồi mép giường, nghiêng người nằm xuống nhanh về một bên, chờ hết chóng mặt rồi ngồi dậy, làm tương tự với bên kia.
Bước 4: Kiểm soát tư thế (Posture Control)
Đừng bật dậy như lò xo nữa!
- Khi ngủ dậy: Nằm yên 1 phút -> Ngồi dậy từ từ trên giường 1 phút -> Thả chân xuống đất 1 phút rồi mới đứng lên. Quy tắc “3 phút” này giúp tim kịp bơm máu lên não, tránh tụt huyết áp tư thế.
Bước 5: Bổ sung dưỡng chất hỗ trợ tuần hoàn 🧠
Nếu chế độ ăn không đủ, bạn có thể cân nhắc bổ sung:
- Ginkgo Biloba (Bạch quả): Giúp tăng lưu lượng máu não.
- Magie & B6: Giúp ổn định thần kinh, giảm đau đầu.
- Omega-3: Giúp làm sạch lòng mạch, giảm mỡ máu.
Đầu năm mới, ai cũng mong “Vạn sự khởi đầu nan” chứ không ai muốn “gian nan bắt đầu nản” vì sức khỏe.
Cơn chóng mặt, hoa mắt tuy nhỏ nhưng là tín hiệu không thể xem thường. Nó nhắc nhở bạn rằng: “Này, cơ thể đang quá tải rồi đấy, hãy sống chậm lại và chăm sóc tôi đi!”.
Chúc bạn luôn vững vàng, không còn lo âu vì những cơn “quay cuồng” đáng ghét!
