Mùa đông – mùa của những chiếc áo khoác dạ thời thượng, của những cốc cacao nóng hổi và không khí lễ hội ngập tràn. Nhưng khoan đã, hãy nhìn vào gương một chút. Có phải bạn đang cảm thấy làn da mình đang “kêu cứu” vì da khô và nứt nẻ?
Cảm giác da căng rát như bị ai kéo căng, bề mặt sần sùi, những vảy trắng li ti xuất hiện ở mũi, hay tệ hơn là nứt nẻ đến rướm máu ở gót chân và tay… Đó là “kịch bản” quen thuộc của rất nhiều người mỗi khi gió mùa về. Không chỉ gây khó chịu, tình trạng khô da kéo dài còn là con đường ngắn nhất dẫn đến lão hóa sớm.
Nhiều bạn thường tặc lưỡi: “Do trời hanh thôi mà, hết mùa là hết”. Nhưng thực tế, những tổn thương ở tầng sâu của da trong mùa đông nghiêm trọng hơn bạn nghĩ. Nếu không hiểu rõ nguyên nhân để chặn đứng kịp thời, bạn có thể già đi vài tuổi chỉ sau một mùa đông đấy.
Hôm nay, hãy cùng mình “mổ xẻ” tường tận những lý do khiến làn da trở nên đỏng đảnh vào mùa đông và tại sao nó lại khiến nếp nhăn xuất hiện nhanh đến vậy nhé!
Cơ chế khoa học: Tại sao da lại “ghét” mùa đông?
Để hiểu nguyên nhân, chúng ta cần nói một chút về “kiến trúc” của làn da.
Hãy tưởng tượng lớp ngoài cùng của da (lớp sừng) giống như một bức tường gạch. Các tế bào da là những viên gạch, và lớp vữa kết dính chúng lại chính là hỗn hợp Lipid (chất béo tự nhiên) bao gồm Ceramides, Cholesterol và Acid béo. Lớp “vữa” này có nhiệm vụ giữ nước bên trong và ngăn chặn vi khuẩn bên ngoài.
Vào mùa đông, hai yếu tố môi trường tấn công trực tiếp vào bức tường này:
-
- Nhiệt độ thấp: Làm các mạch máu co lại, giảm lưu lượng máu và oxy nuôi dưỡng da. Tuyến bã nhờn (nơi sản xuất dầu tự nhiên) cũng “ngủ đông”, tiết ra ít dầu hơn hẳn.
- Độ ẩm thấp: Không khí hanh khô hoạt động như một cỗ máy hút ẩm khổng lồ, rút cạn nước từ các tế bào da ra ngoài môi trường (hiện tượng này gọi là Transepidermal Water Loss – TEWL).
Khi lớp dầu tự nhiên ít đi + nước bị hút ra ngoài -> Lớp “vữa” lipid bị nứt vỡ -> Hàng rào bảo vệ da (Skin Barrier) sụp đổ. Đây là lúc thảm họa bắt đầu.
“Thủ phạm” môi trường & ngoại cảnh
Đây là những nguyên nhân khách quan mà chúng ta khó thay đổi, nhưng buộc phải tìm cách thích nghi.
Độ ẩm không khí tụt dốc không phanh
Vào mùa hè, độ ẩm thường ở mức 70-80%, da được “tắm” trong độ ẩm. Nhưng vào mùa đông, con số này có thể tụt xuống dưới 30%. Khi độ ẩm môi trường thấp hơn độ ẩm trong da, theo quy tắc cân bằng, nước sẽ bốc hơi từ nơi cao xuống nơi thấp.
-
- Hậu quả: Da mất nước sâu, trở nên xám xịt, kém sức sống và mất đi độ đàn hồi vốn có.
Gió lạnh và sự chênh lệch nhiệt độ (Thermal Shock)
Bạn có để ý khi đi ngoài đường gió lạnh buốt về, da mặt thường đỏ ửng và rát không? Gió lạnh làm mất đi lớp màng acid (acid mantle) trên bề mặt da.
Thêm vào đó là cú sốc nhiệt: Đang ở ngoài trời 10 độ C, bạn bước vào văn phòng bật điều hòa sưởi 25 độ C. Sự thay đổi đột ngột làm các mao mạch phải giãn nở liên tục, lâu dần dẫn đến tình trạng giãn mao mạch (couperose skin) và làm da yếu đi trông thấy.
Tia UV: Kẻ thù giấu mặt
Đây là sai lầm chết người: “Mùa đông trời âm u làm gì có nắng mà phải bôi kem chống nắng?”.
Sự thật là: Tia UVB (gây cháy nắng) có thể yếu đi, nhưng tia UVA (gây lão hóa) thì vẫn hoạt động mạnh mẽ xuyên qua cả mây mù và cửa kính. Vào mùa đông, tầng ozon thường mỏng hơn, khiến mức độ ảnh hưởng của tia cực tím vẫn rất cao. Không bảo vệ da trước tia UV vào mùa đông chính là nguyên nhân hàng đầu gây đứt gãy Collagen, khiến da khô càng thêm nhăn nheo.
Những thói quen sinh hoạt “tàn phá” làn da (Do chính bạn!)
Đôi khi, thủ phạm không phải là ông trời, mà là chính những thói quen “sướng trước khổ sau” của chúng ta.
Tắm nước quá nóng: “Cực hình ngọt ngào”
Thú thật đi, ai mà chẳng thích đắm mình trong làn nước nóng bốc hơi nghi ngút sau một ngày rét mướt? Cảm giác đó rất thư giãn cho cơ bắp, nhưng lại là án tử cho làn da.
Nước nóng có khả năng hòa tan và rửa trôi lớp dầu tự nhiên (sebum) mạnh hơn gấp nhiều lần nước ấm. Khi bước ra khỏi phòng tắm, hơi nước nóng bốc hơi nhanh chóng kéo theo cả độ ẩm trong da bạn đi luôn.
-
- Dấu hiệu: Da bạn ngứa râm ran, đỏ ửng hoặc cảm giác căng cứng ngay sau khi lau khô người.
Lười uống nước (Bẫy tâm lý mùa đông)
Mùa hè nóng nực, bạn khát nước và uống liên tục. Mùa đông lạnh, cơ thể ít toát mồ hôi nên bạn không thấy khát. Kết quả là nhiều người chỉ uống 1-2 cốc nước mỗi ngày.
Da là cơ quan cuối cùng tiếp nhận nước từ cơ thể. Khi bạn uống thiếu nước, cơ thể sẽ ưu tiên nước cho tim, gan, thận… và cắt giảm nguồn cung cho da. Thiếu nước từ bên trong cộng với mất nước ra bên ngoài làm các tế bào da co rút lại, tạo nên bề mặt nhăn nheo.
Chế độ ăn “nghèo” chất béo tốt
Mùa đông chúng ta thường thèm đồ ngọt, đồ chiên rán (chất béo xấu) để có năng lượng. Nhưng da lại cần Omega-3 và các acid béo lành mạnh (có trong cá hồi, bơ, hạt óc chó, dầu oliu) để củng cố màng tế bào. Chế độ ăn thiếu hụt các chất này khiến lớp màng lipid bảo vệ da trở nên lỏng lẻo, mỏng manh.
Trang phục không phù hợp
Những chiếc áo len, dạ tuy ấm áp nhưng chất liệu thô ráp (wool) hoặc sợi tổng hợp có thể cọ xát vào da, gây kích ứng vật lý. Đặc biệt với những ai có cơ địa da nhạy cảm hoặc viêm da cơ địa, mặc len trực tiếp lên da là nguyên nhân gây ngứa ngáy và trầy xước không hồi kết.
Sai lầm trong quy trình Skincare (Càng dưỡng càng khô)
Rất nhiều bạn chăm sóc da rất kỹ nhưng da vẫn xấu. Lý do là bạn đang “bê nguyên xi” quy trình mùa hè sang mùa đông.
Dùng sữa rửa mặt có độ tẩy rửa quá mạnh
Mùa hè da nhiều dầu, bạn dùng sữa rửa mặt tạo bọt nhiều, pH cao để sạch bong kin kít. Nhưng mùa đông, da hầu như không có dầu thừa. Dùng loại sữa rửa mặt đó sẽ “bào mòn” chút lipid ít ỏi còn sót lại. Đây là nguyên nhân số 1 khiến da bị căng rát mỗi sáng.
Bỏ qua kem dưỡng ẩm (hoặc dùng sai loại)
-
- Sai lầm 1: Da dầu không bôi kem dưỡng. (Sai! Da dầu thiếu nước sẽ tiết dầu nhiều hơn để bù ẩm, nhưng bề mặt vẫn bong tróc).
- Sai lầm 2: Dùng kem dưỡng dạng gel lỏng của mùa hè. (Mùa đông bạn cần dạng Cream hoặc Butter có chứa chất khóa ẩm như Occlusives để ngăn nước bốc hơi).
Tẩy da chết quá đà (Over-exfoliation)
Thấy da bong tróc vảy trắng, phản xạ tự nhiên là bạn muốn chà xát, tẩy da chết thật mạnh để loại bỏ chúng? DỪNG LẠI NGAY!
Những vảy trắng đó là dấu hiệu hàng rào da đang bị tổn thương. Việc dùng tẩy da chết dạng hạt (scrub) lúc này giống như bạn đang lấy giấy nhám chà lên vết thương hở. Nó khiến da mỏng hơn, nhạy cảm hơn và nứt nẻ nghiêm trọng hơn.
Mối liên hệ đáng sợ: Da khô & Lão hóa sớm (Premature Aging)
Tại sao mình lại nói khô da mùa đông làm bạn già đi? Đây không phải lời dọa dẫm, mà là khoa học về sự lão hóa (Inflammaging).
Nếp nhăn giả và nếp nhăn thật
Khi tế bào da ngậm đủ nước, chúng căng phồng như quả bóng bay, bề mặt da phẳng mịn. Khi mất nước, chúng xẹp xuống, tạo ra các rãnh nhăn. Ban đầu, đây là các nếp nhăn giả (dehydration lines).
Tuy nhiên, nếu tình trạng khô kéo dài suốt 3-4 tháng mùa đông, các nếp nhăn giả này sẽ hằn sâu xuống, phá vỡ cấu trúc đàn hồi và trở thành nếp nhăn thật.
Viêm mãn tính (Inflammation)
Da khô nứt nẻ đồng nghĩa với hàng rào bảo vệ bị thủng. Vi khuẩn, bụi bẩn, hóa chất dễ dàng xâm nhập gây ra phản ứng viêm nhẹ nhưng dai dẳng bên dưới da. Quá trình viêm này sản sinh ra các enzyme phá hủy Collagen và Elastin – hai “trụ cột” nâng đỡ làn da. Đây chính là cơ chế của lão hóa sớm do viêm (Inflammaging).
Vì thế, dưỡng ẩm mùa đông không chỉ là để cho đẹp, mà là biện pháp chống già (Anti-aging) quan trọng không kém gì kem chống nắng.
Chiến lược “sinh tồn” cho làn da mùa hanh khô
Biết nguyên nhân rồi, giờ là lúc chúng ta hành động. Không cần quá cầu kỳ, chỉ cần điều chỉnh vài điểm nhỏ:
-
- Đổi sữa rửa mặt: Chuyển sang dạng kem, sữa, không bọt, pH 5.5.
- Quy tắc 3 phút: Bôi kem dưỡng ẩm ngay trong vòng 3 phút sau khi rửa mặt/tắm, khi da còn hơi ẩm.
- Đầu tư máy tạo độ ẩm (Humidifier): Đặt một chiếc máy phun sương trong phòng ngủ hoặc văn phòng làm việc. Đây là cách cấp nước thụ động cực hiệu quả.
- Hạ nhiệt độ nước tắm: Chỉ nên tắm nước ấm (khoảng 37-40 độ C) và tắm nhanh trong 10-15 phút.
- Layering Skincare: Thử phương pháp kẹp ẩm (Sandwich) hoặc dùng thêm dầu dưỡng (Facial Oil) ở bước cuối cùng để khóa chặt độ ẩm.
- Đừng quên chống nắng: Hãy chọn kem chống nắng có thêm thành phần dưỡng ẩm.
Khi nào tình trạng khô da trở thành bệnh lý?
Đôi khi, khô da không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Nếu bạn đã dưỡng ẩm kỹ mà tình trạng nứt nẻ, chảy máu, ngứa dữ dội không thuyên giảm, hoặc xuất hiện các mảng da dày sừng, đỏ tấy… có thể bạn đang gặp các vấn đề da liễu như:
-
- Chàm (Eczema/Viêm da cơ địa): Bùng phát mạnh vào mùa đông.
- Vảy nến (Psoriasis).
- Á sừng.
Lúc này, các loại mỹ phẩm thông thường sẽ không có tác dụng, bạn cần đến gặp bác sĩ da liễu để được kê đơn thuốc bôi đặc trị.
Mùa đông có thể khắc nghiệt, nhưng không có nghĩa là chúng ta phải chấp nhận sống chung với làn da “vỏ cây”. Hiểu rõ nguyên nhân gây khô da – từ độ ẩm không khí, thói quen tắm nước nóng cho đến việc lơ là chống nắng – là bước đầu tiên để bạn xây dựng một chiến lược bảo vệ nhan sắc vững chắc.
Chúc các bạn có một mùa đông ấm áp và làn da luôn căng mướt, rạng ngời!
