“Mấy hôm Tết ông bà còn vui vẻ, cười nói sang sảng, sao con cháu vừa đi cái là cụ ốm luôn thế này?”
Bạn có thấy kịch bản này quen không? Trong những ngày Tết, bố mẹ chúng ta như được “tiếp thêm năng lượng”: Chạy ra chạy vào lo cỗ bàn, tiếp khách khứa, lì xì cho đàn cháu nhỏ… Nhìn ông bà khỏe mạnh, con cái ai cũng mừng.
Nhưng ngay khi “hết mùng”, khi tiếng xe cộ của con cháu khuất dần sau ngõ, cũng là lúc ông bà “đổ bệnh”. Người thì đau nhức xương khớp nằm liệt giường, người thì huyết áp tăng vọt, người thì thẫn thờ, bỏ ăn, mất ngủ.
Chúng ta thường tặc lưỡi: “Chắc các cụ nhớ con nhớ cháu nên buồn thôi”.
Đúng, nhưng chưa đủ! Sự mệt mỏi của người già sau Tết không chỉ là vấn đề tâm lý, mà là một sự sụp đổ về mặt sinh học (Biological Crash) sau chuỗi ngày gắng gượng quá sức.
Cơ thể người già không giống người trẻ. Nếu chúng ta là chiếc iPhone đời mới sạc pin nhanh, thì người già là chiếc điện thoại cũ chai pin, sạc rất lâu nhưng dùng thì tụt vèo vèo.
Hôm nay, hãy cùng ngồi lại, thấu hiểu sâu sắc những gì đang diễn ra bên trong cơ thể của bố mẹ để biết cách chăm sóc, vực dậy sức khỏe cho các cụ ngay lập tức nhé!
“Năng lượng dự trữ” cạn kiệt: Chiếc lò xo đã bị kéo quá căng
Để hiểu sự mệt mỏi này, bạn cần biết khái niệm “Cân bằng nội môi” (Homeostasis).
Cơ thể người già mất dần khả năng tự cân bằng trước những thay đổi của môi trường.
Cơ chế “Gắng gượng” (Adrenaline Rush)
Trong Tết, dù mệt, nhưng niềm vui được gặp con cháu kích thích não bộ người già tiết ra Adrenaline và Dopamine. Những hormone hưng phấn này giúp họ “tạm quên” đi cơn đau nhức, giúp họ thức khuya hơn, nói nhiều hơn bình thường.
Nhưng đây là năng lượng vay mượn.
Hậu quả “Sập nguồn” (Crash)
Khi Tết hết, hormone hưng phấn rút đi, cơ thể rơi vào trạng thái “trả nợ”.
- Hệ miễn dịch suy yếu đột ngột.
- Các cơ bắp rã rời vì đã hoạt động quá công suất.
- Chiếc lò xo bị kéo căng quá lâu giờ đây không thể đàn hồi lại được nữa. Đó là lý do ông bà cảm thấy kiệt sức hoàn toàn (Exhaustion), chứ không chỉ là mệt mỏi thông thường.
Hệ tiêu hóa “đình công”: Khi bộ máy già nua phải xử lý “đá tảng”
Người trẻ ăn bánh chưng, giò mỡ thì chỉ thấy đầy bụng chút xíu. Nhưng với người già, đó là một cực hình.
Men tiêu hóa cạn kiệt
Sau 60 tuổi, lượng enzyme tiêu hóa (ở dạ dày, tụy, mật) giảm đi đáng kể.
Ngày Tết, thực đơn toàn là:
- Gạo nếp (Bánh chưng): Cực kỳ khó tiêu, gây ợ nóng.
- Mỡ động vật (Thịt đông, giò): Cần rất nhiều dịch mật để xử lý.
- Đạm (Thịt gà, bò): Cần nhiều axit dạ dày.
Khi nạp quá nhiều thức ăn khó tiêu liên tục trong 7-10 ngày, hệ tiêu hóa của người già bị “kẹt cứng”. Thức ăn không tiêu hóa được sẽ lên men, sinh khí, gây chướng bụng, ậm ạch, khiến các cụ không muốn ăn uống gì nữa.
=> Kết quả: Thiếu dinh dưỡng, tụt huyết áp, mệt lả đi.
Giấc ngủ bị đánh cắp và Hội chứng “Jetlag xã hội”
Người già vốn đã khó ngủ, giấc ngủ rất nông. Tết là “kẻ thù” số 1 của giấc ngủ người cao tuổi.
Tiếng ồn và sự xáo trộn
Tiếng nhạc xuân, tiếng con cháu nô đùa, tiếng chúc tụng… Những âm thanh này vui tai với người trẻ nhưng là Stress với hệ thần kinh yếu ớt của người già.
Họ bị kích thích liên tục, dẫn đến khó vào giấc, hay giật mình tỉnh giấc giữa đêm.
Mất nhịp sinh học
Bình thường 9h tối các cụ đã đi ngủ. Tết thì 10-11h mới ngủ, sáng lại dậy sớm lo cúng bái.
Sự thay đổi giờ giấc này gây ra tình trạng “Social Jetlag” (Lệch múi giờ xã hội). Với người già, để phục hồi lại nhịp sinh học cũ, họ cần thời gian gấp 3-4 lần người trẻ. Vì vậy, sau Tết họ thường lơ mơ, ban ngày ngủ gà ngủ gật nhưng đêm lại trằn trọc trắng mắt.
“Khoảng trống” Tâm lý: Hội chứng Tổ rỗng (Empty Nest Syndrome)
Đây là nguyên nhân vô hình nhưng tàn phá sức khỏe ghê gớm nhất.
Cú sốc cảm xúc
Mấy ngày trước nhà cửa còn rộn ràng tiếng cười nói, con cháu quây quần. Đùng một cái, sáng mùng 6, tất cả kéo nhau đi hết. Ngôi nhà trở lại sự im lìm đáng sợ.
Sự thay đổi đột ngột từ “Cực vui” sang “Cực buồn” tạo ra một cú sốc tâm lý.
- Người già cảm thấy hụt hẫng, cô đơn, cảm thấy mình bị bỏ rơi, trở nên thừa thãi.
- Tâm lý buồn chán ức chế hệ miễn dịch, làm các bệnh nền (đau lưng, đau tim) trở nên trầm trọng hơn. Nhiều cụ ốm là do Tâm bệnh.
Thời tiết tháng Giêng “trêu ngươi”: Nồm ẩm & Rét nàng Bân
Hôm nay 12/2/2026, thời tiết miền Bắc đang cực đoan.
Kẻ thù của Xương khớp & Tim mạch
- Nồm ẩm (Độ ẩm > 90%): Không khí nặng nề, bí bách làm người già khó thở (đặc biệt là người bị Hen/COPD). Độ ẩm cao cũng làm các khớp xương sưng đau nhức nhối.
- Lạnh (Rét): Làm mạch máu co lại, huyết áp tăng vọt. Máu lưu thông kém khiến não thiếu oxy, gây ra tình trạng đau đầu, chóng mặt, đi đứng loạng choạng dễ té ngã.
Sự “tái xuất” của các bệnh mãn tính (Chronic Diseases)
Tết là dịp người già hay… quên uống thuốc nhất.
“Thôi Tết uống thuốc làm gì cho xui”, “Mải vui quá quên mất viên thuốc huyết áp”.
Hậu quả là ngay sau Tết:
- Huyết áp: Tăng vọt mất kiểm soát (Rebound Hypertension).
- Đường huyết: Lên xuống thất thường do bánh kẹo.
- Gout: Tái phát dữ dội do ăn nhiều đạm.
Cơ thể phải gồng mình chống chọi với bệnh nền tái phát khiến mức năng lượng tụt về con số 0.
Chiến lược “Vực dậy” sức khỏe bố mẹ: Con cháu cần làm gì?
Đừng chỉ mua hộp yến sào hay hộp sữa về để đó. Sự quan tâm Tinh tế và Đúng cách mới là liều thuốc bổ tốt nhất lúc này.
BƯỚC 1: Phục hồi Tiêu hóa (Ưu tiên số 1)
Hệ tiêu hóa đang yếu, đừng ép các cụ ăn cơm hay đồ bổ béo ngay.
- Tuần đầu sau Tết: Hãy nấu các món lỏng, mềm, dễ tiêu như: Cháo cá, súp gà, canh rau củ hầm kỹ.
- Bổ sung Lợi khuẩn: Cho ông bà ăn thêm sữa chua hoặc men vi sinh để cân bằng lại đường ruột.
- Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì 3 bữa lớn, hãy chia thành 5 bữa nhỏ để dạ dày không bị quá tải.
BƯỚC 2: Thiết lập lại “Kỷ luật” thuốc men
- Kiểm tra ngay hộp thuốc của bố mẹ. Xem các cụ có uống đều không hay còn thừa cả đống?
- Nhắc nhở (hoặc cài báo thức) để ông bà quay lại lịch uống thuốc huyết áp/tiểu đường đúng giờ.
- Đo huyết áp sáng – chiều mỗi ngày để kiểm soát chỉ số.
BƯỚC 3: “Sưởi ấm” tinh thần (Quan trọng nhất)
Đừng để ông bà cảm thấy bị “bỏ rơi” sau Tết.
- Gọi điện mỗi ngày: Dù bận đến mấy, hãy video call về nhà 5-10 phút. Nhìn thấy con cháu, nghe tiếng cháu cười là “liều doping” tinh thần mạnh nhất.
- Lắng nghe: Hãy hỏi han: “Hôm nay bố/mẹ ăn gì?”, “Chân còn đau không?”. Sự quan tâm nhỏ nhặt giúp người già cảm thấy mình vẫn được yêu thương.
BƯỚC 4: Tạo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh
- Nếu ở miền Bắc trời nồm, hãy mua cho ông bà một chiếc máy hút ẩm. Không khí khô ráo sẽ giúp các cụ dễ thở và ngủ ngon hơn, đỡ đau xương khớp hẳn.
- Khuyến khích ông bà ngâm chân nước ấm thảo dược buổi tối để thư giãn thần kinh và dễ ngủ.
BƯỚC 5: Vận động nhẹ nhàng “khởi động lại máy”
Khuyên ông bà không nên nằm lì một chỗ (càng nằm càng mệt).
- Đi lại nhẹ nhàng trong nhà, tập vẩy tay hoặc dưỡng sinh 15-20 phút.
- Vận động giúp máu huyết lưu thông, giảm đau mỏi và kích thích cảm giác thèm ăn.
Khi nào cần đưa bố mẹ đi viện?
Sự mệt mỏi thông thường sẽ hết sau 1 tuần nghỉ ngơi. Nhưng nếu thấy các dấu hiệu “Cờ đỏ” này, hãy đưa ông bà đi khám ngay:
- Mệt lả, không thể ngồi dậy được.
- Lú lẫn, quên ngược quên xuôi, nói năng lảm nhảm (Dấu hiệu rối loạn điện giải hoặc tai biến nhẹ).
- Khó thở, tức ngực khi nằm.
- Sốt nhẹ kéo dài về chiều.
- Bỏ ăn hoàn toàn quá 2 ngày.
Người già như ngọn đèn trước gió, lay lắt và cần được che chở. Sau một cái Tết “cháy hết mình” vì con cháu, ngọn đèn ấy đang yếu ớt hơn bao giờ hết.
Đừng vô tâm nghĩ rằng “Các cụ già rồi thì mệt là bình thường”. Hãy dành thêm một chút thời gian, một chút kiên nhẫn và thật nhiều tình yêu thương để giúp bố mẹ vượt qua giai đoạn “hậu Tết” khó khăn này.
