“Tết đến nơi rồi!” – Câu nói nghe thôi đã thấy rộn ràng, háo hức. Nhưng bạn có biết, đằng sau những mâm cao cỗ đầy, những cuộc “chén chú chén anh” tới bến, có một “sát thủ thầm lặng” đang rình rập và hoạt động mạnh mẽ nhất chính vào dịp này không? Đó chính là Đột quỵ (Tai biến mạch máu não).
Có một nghịch lý đau lòng mà các bác sĩ trực cấp cứu mỗi năm đều phải chứng kiến: Trong khi mọi người nghỉ ngơi, sum vầy thì khoa Cấp cứu, Đột quỵ lại luôn trong tình trạng quá tải. Tại sao những ngày vui nhất lại dễ biến thành những ngày buồn nhất? Tại sao nguy cơ đột quỵ lại tăng vọt mỗi dịp Tết đến xuân về?
Đừng để sự thiếu hiểu biết làm hỏng mùa xuân của gia đình bạn. Hãy cùng ngồi lại, pha một tách trà và “mổ xẻ” 5 lý do chí mạng khiến Tết trở thành thời điểm nhạy cảm của mạch máu, và quan trọng hơn cả: Làm sao để ăn Tết ngon mà vẫn an toàn tuyệt đối?
Con số biết nói và Sự thật không thể làm ngơ
Trước khi đi vào nguyên nhân, chúng ta cần nhìn thẳng vào thực tế. Thống kê từ các bệnh viện lớn cho thấy, số lượng bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ vào dịp Tết thường tăng từ 15 – 30% so với ngày thường.
Đáng sợ hơn, độ tuổi mắc bệnh đang ngày càng trẻ hóa. Không chỉ các cụ già, mà những người đàn ông trụ cột gia đình U40, U50, thậm chí thanh niên cũng có thể gục ngã ngay trên bàn nhậu tất niên. Đột quỵ không chừa một ai, và Tết chính là “môi trường lý tưởng” để nó kích hoạt.
Vậy cụ thể, chúng ta đã làm gì sai trong những ngày này?
Giải mã 5 “Kíp nổ” khiến nguy cơ Đột quỵ tăng vọt ngày Tết
Không phải tự nhiên mà đột quỵ lại “chọn” ngày Tết. Đó là hệ quả của sự cộng hưởng từ 5 yếu tố sau đây – những thói quen mà hầu như nhà nào cũng mắc phải:
“Kíp nổ” số 1: Thời tiết lạnh – Kẻ thù của mạch máu
Ở miền Bắc và miền Trung, Tết Nguyên Đán thường trùng với những đợt rét đậm, rét hại (“Rét nàng Bân”).
- Cơ chế: Hãy tưởng tượng mạch máu của bạn giống như một ống nước cao su. Khi gặp lạnh, ống nước sẽ co lại và cứng hơn. Mạch máu cũng vậy, nhiệt độ thấp làm mạch máu co thắt, khiến lòng mạch hẹp lại.
- Hệ quả: Tim phải đập mạnh hơn để bơm máu qua khe hẹp đó => Huyết áp tăng vọt. Với những người có sẵn mảng xơ vữa hoặc cục máu đông, sự co thắt này chính là “giọt nước tràn ly” gây tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não.
“Kíp nổ” số 2: “Ma trận” Rượu bia không kiểm soát
“Tết mà, làm một ly đi!”, “Không say không về!” – Những lời khích bác trên bàn nhậu là khởi đầu của tai họa.
- Cồn làm gì não bộ? Rượu bia làm tim đập nhanh, co mạch và tăng huyết áp kịch phát. Đặc biệt, uống quá nhiều rượu trong thời gian ngắn (binge drinking) dễ gây ra các cơn Rung nhĩ (tim đập loạn nhịp).
- Cục máu đông: Những cục máu đông hình thành từ tim do rung nhĩ sẽ theo dòng máu bắn lên não, gây tắc mạch não diện rộng cực kỳ nguy hiểm. Chưa kể, say rượu khiến người bệnh nôn mửa, dễ bị sặc vào phổi hoặc té ngã chấn thương sọ não.
“Kíp nổ” số 3: Quên uống thuốc vì sợ… “dông”
Đây là tâm lý rất phổ biến ở người lớn tuổi. Các cụ thường quan niệm: “Đầu năm mà uống thuốc thì cả năm sẽ đau ốm, bệnh tật”.
- Sự thật phũ phàng: Với người bị cao huyết áp, tiểu đường hay tim mạch, thuốc là “lá chắn sống”. Việc tự ý ngưng thuốc 3-4 ngày Tết để “kiêng khem” tâm linh khiến huyết áp không được kiểm soát. Cộng thêm ăn mặn, uống rượu, huyết áp sẽ tăng vọt lên mức kịch trần mà không có thuốc kìm lại, dẫn đến vỡ mạch máu não.
“Kíp nổ” số 4: Chế độ ăn “Mặn – Ngọt – Béo”
Mâm cỗ ngày Tết là cơn ác mộng của hệ tim mạch.
- Muối (Natri): Dưa hành, củ kiệu, giò chả, các loại hạt tẩm ướp… chứa lượng muối khổng lồ. Muối giữ nước, làm tăng khối lượng máu tuần hoàn, gây tăng huyết áp.
- Đường & Mỡ: Bánh chưng, thịt đông, bánh kẹo làm tăng đường huyết và mỡ máu, làm máu “nhớt” hơn, dễ đông đặc hơn.
“Kíp nổ” số 5: Xáo trộn sinh hoạt & Căng thẳng “vô hình”
Bạn thức thâu đêm chơi bài, ngủ nướng đến trưa, bỏ bữa sáng… Sự đảo lộn nhịp sinh học này khiến cơ thể stress, tiết ra nhiều hormone Cortisol và Adrenaline gây căng thẳng cho hệ tim mạch.
Chưa kể, sự phấn khích quá độ khi gặp gỡ, hò hét khi hát karaoke hay sự căng thẳng khi lo toan cỗ bàn cũng có thể là yếu tố kích hoạt cơn đột quỵ ở người có nền tảng sức khỏe yếu.
Quy tắc F.A.S.T: Thuộc nằm lòng để cứu người trong gang tấc
Đột quỵ là cuộc đua với thời gian. “Thời gian là Não”. Mỗi phút trôi qua, 2 triệu tế bào thần kinh sẽ chết đi. Nếu thấy người thân có biểu hiện lạ trong ngày Tết, ĐỪNG cạo gió, ĐỪNG chích máu đầu ngón tay, ĐỪNG cho uống nước chanh.
Hãy kiểm tra ngay quy tắc F.A.S.T:
- F (Face – Khuôn mặt): Yêu cầu người đó cười. Mặt có bị méo, lệch một bên không? Nhân trung có bị lệch không?
- A (Arm – Cánh tay): Yêu cầu giơ hai tay lên cao. Một bên tay có bị yếu, rơi xuống hoặc không giơ lên được không?
- S (Speech – Lời nói): Yêu cầu nói một câu đơn giản (Ví dụ: “Chúc mừng năm mới”). Giọng có bị ngọng, líu lưỡi, nói không rõ chữ hoặc không nói được không?
- T (Time – Thời gian): Nếu có dù chỉ 1 dấu hiệu trên, hãy GỌI CẤP CỨU 115 NGAY LẬP TỨC. Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng để báo cho bác sĩ.
Cẩm nang “Đón Tết An Toàn”: 5 Lời khuyên vàng từ chuyên gia
Chúng ta không thể bỏ Tết, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách ăn Tết để bảo vệ chính mình và gia đình. Dưới đây là những bí quyết đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả:
Giữ ấm là mệnh lệnh số 1
Nếu Tết lạnh, hãy nhắc ông bà, bố mẹ mặc đủ ấm, đặc biệt là vùng đầu và cổ.
- Lưu ý: Tránh ra khỏi chăn quá đột ngột vào ban đêm hoặc sáng sớm. Nếu phải dậy đi vệ sinh đêm, hãy ngồi lại trên giường 1-2 phút cho tỉnh táo rồi mới đứng dậy khoác áo ấm.
Thuốc là vật bất ly thân
Hãy phá bỏ quan niệm mê tín. Giải thích cho ông bà hiểu: Uống thuốc đều đặn để khỏe mạnh đón lộc cả năm.
- Mẹo: Cài báo thức điện thoại nhắc giờ uống thuốc cho bố mẹ, vì ngày Tết bận rộn rất dễ quên.
Kiểm soát “Đầu vào” (Ăn uống thông minh)
- Với rượu bia: Không cần cấm tiệt (vì rất khó), nhưng hãy uống có chừng mực. Uống chậm, và quan trọng nhất: Luôn uống kèm nước lọc. Cứ 1 ly rượu – 1 ly nước lọc để pha loãng cồn.
- Với đồ ăn: Ăn rau xanh trước khi ăn cỗ (như một lớp lót dạ dày ngăn hấp thu mỡ). Hạn chế chấm thêm nước mắm, hạn chế ăn quá nhiều dưa muối.
Vận động nhẹ nhàng – Đừng ngồi ì một chỗ
Đừng ngồi lì trên chiếu bài hay sofa cả ngày. Hãy đứng dậy đi lại, vươn vai, hít thở sâu cứ mỗi 30-60 phút. Vận động giúp máu lưu thông, giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.
Chủ động bảo vệ mạch máu
Với những người có nguy cơ cao (người già, người cao huyết áp, mỡ máu), ngoài thuốc kê đơn, có thể cân nhắc bổ sung các dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe tim mạch đã được khoa học chứng minh.
Hãy ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc Nhật Bản uy tín, chứa các thành phần như:
- Nattokinase: Enzyme từ đậu tương lên men giúp hỗ trợ làm tan cục máu đông.
- Omega-3 (DHA/EPA): Giúp giảm mỡ máu, bảo vệ thành mạch.
(Lưu ý: Luôn hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng).
Ăn Tết ngon là ăn Tết khỏe
Tết là dịp để đoàn viên, để trao nhau nụ cười, chứ không phải là dịp để đánh đổi sức khỏe. Một cơn đột quỵ có thể cướp đi niềm vui của cả gia đình, để lại những di chứng nặng nề suốt đời, hoặc tệ hơn là sự mất mát không thể vãn hồi.
Chúc bạn và gia đình một năm mới An Khang – Thịnh Vượng – Mạch máu lưu thông – Sức khỏe hanh thông!
