Bạn có biết trong cơ thể chúng ta, bộ phận nào được ví như một “vị tướng quân” thầm lặng, làm việc quần quật 24/7 không một lời than vãn không? Đó chính là Lá Gan. Vậy dầu hiệu nhận biết sớm các bệnh về gan là gì?
Gan đảm nhận hơn 500 chức năng khác nhau: từ lọc máu, thải độc, sản xuất mật tiêu hóa thức ăn, đến dự trữ năng lượng. Quan trọng là thế, nhưng gan lại là một tạng… không biết đau (theo nghĩa đen). Bên trong nhu mô gan hầu như không có dây thần kinh cảm giác. Vì thế, khi gan bị tổn thương, nó thường im lặng chịu đựng. Đến khi nó “kêu cứu” bằng những cơn đau quặn thắt thì thường mọi chuyện đã đi quá xa.
Vậy làm sao để biết “vị tướng” này đang bị ốm khi nó không biết nói?
Đừng lo, cơ thể chúng ta là một cỗ máy thông minh. Nó sẽ phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm (dù rất tinh vi) ra bên ngoài. Bài viết này sẽ giúp bạn giải mã dấu hiệu nhận biết sớm các bệnh về gan thường gặp. Hãy đọc kỹ, vì biết đâu, nó có thể cứu mạng bạn hoặc người thân đấy!
Vì Sao Gan Lại Được Gọi Là “Kẻ Thầm Lặng”?
Trước khi soi gương kiểm tra, chúng ta cần hiểu một chút về sinh học. Gan không có dây thần kinh cảm giác bên trong. Cảm giác đau chỉ xuất hiện khi gan bị sưng to lên, chèn ép vào lớp vỏ bao bên ngoài (bao Glisson) hoặc chèn ép các cơ quan lân cận.
Chính vì thế, giai đoạn đầu của ung thư gan, xơ gan hay viêm gan thường diễn ra rất êm đềm. Nhiều người đi khám sức khỏe định kỳ mới “ngã ngửa” ra mình bị bệnh gan, dù trước đó vẫn ăn ngon ngủ kỹ.
Tuy nhiên, “êm đềm” không có nghĩa là “vô hình”. Nếu tinh ý, bạn sẽ bắt được những tín hiệu SOS sau đây.
Nhóm Dấu Hiệu Trên Da Và Mắt (Dễ Nhìn Thấy Nhất)
Đây là những tấm gương phản chiếu sức khỏe lá gan rõ ràng nhất.
Vàng da, vàng mắt (Jaundice)
Đây là dấu hiệu kinh điển. Khi gan bị bệnh, nó không thể xử lý được Bilirubin (một chất thải màu vàng sinh ra khi hồng cầu già chết đi). Bilirubin tích tụ trong máu và ngấm vào da, mắt.
-
- Cách kiểm tra: Ra chỗ có ánh sáng tự nhiên. Nhìn vào lòng trắng mắt. Nếu nó ngả sang màu vàng đục (như mỡ gà), hãy đi khám ngay lập tức. Đây thường là dấu hiệu của viêm gan, xơ gan hoặc tắc mật.
Ngứa da dai dẳng (Mà không do muỗi đốt)
Bạn bị ngứa khắp người, gãi đến trầy da chảy máu vẫn không đã ngứa? Bôi thuốc da liễu cũng không đỡ?
Nguyên nhân có thể do ứ mật. Khi mật không lưu thông tốt, axit mật tràn vào máu và lắng đọng dưới da, gây kích ứng các dây thần kinh ngứa. Kiểu ngứa này rất khó chịu, thường nặng hơn vào ban đêm.
Lòng bàn tay son (Palmar Erythema)
Hãy xòe bàn tay ra. Nếu bạn thấy lòng bàn tay (đặc biệt là vùng mô cái và mô út) đỏ rực lên, nhưng khi ấn vào thì trắng bệch, thả tay ra lại đỏ -> Đó là “Lòng bàn tay son”. Đây là dấu hiệu của rối loạn nội tiết tố do suy giảm chức năng gan (thường gặp ở người xơ gan do rượu).
Sao mạch (Spider Angiomas)
Nhìn kỹ trên ngực, cổ, mặt hoặc cánh tay. Nếu thấy những nốt đỏ nhỏ, từ đó tủa ra các nhánh nhỏ li ti xung quanh giống như mạng nhện hay chân con sao biển. Khi ấn vào trung tâm thì nó biến mất, thả ra lại hiện lên. Đây là dấu hiệu cảnh báo xơ gan tiến triển khá đặc hiệu.
Nhóm Dấu Hiệu Tiêu Hóa & Bài Tiết
Gan là một phần quan trọng của hệ tiêu hóa. Khi “nhà máy” trục trặc, đầu ra và đầu vào đều bị ảnh hưởng.
Nước tiểu sẫm màu
Nếu bạn uống đủ nước mà nước tiểu vẫn có màu vàng đậm như nước chè đặc, thậm chí màu nâu sẫm (như Coca), đó là do Bilirubin thải qua đường tiểu.
Phân bạc màu
Ngược lại với nước tiểu, phân của người bệnh gan (đặc biệt là tắc mật) lại bị mất màu. Phân có thể có màu xám, trắng như đất sét hoặc màu phấn. Đây là dấu hiệu rất nguy hiểm.
Chướng bụng (Cổ trướng)
Bụng bạn to lên bất thường dù bạn không béo lên, cảm giác căng tức, nặng nề, rốn lồi ra. Đây có thể là hiện tượng tích tụ dịch trong ổ bụng (Cổ trướng) – một biến chứng của xơ gan giai đoạn nặng.
Hơi thở có mùi “lạ”
Không phải mùi hôi miệng do răng sâu. Hơi thở của người suy gan nặng có mùi ngai ngái, hơi ngọt hoặc mốc (giống mùi trái cây thối hoặc trứng thối). Y học gọi là Fetor Hepaticus. Do gan không lọc được các chất độc như Amoniac, chúng bài tiết qua phổi.
Nhóm Dấu Hiệu Toàn Thân (Dễ Bị Bỏ Qua)
Những dấu hiệu này rất mơ hồ, dễ nhầm với mệt mỏi thông thường nên hay bị chủ quan.
Mệt mỏi vô cớ (Chronic Fatigue)
Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Bạn cảm thấy kiệt sức từ sáng đến tối, dù đã ngủ đủ giấc. Cơ thể như đi mượn, chân tay rã rời. Nguyên nhân là do gan suy yếu làm giảm khả năng dự trữ năng lượng và thay đổi nồng độ hormone.
Chán ăn, buồn nôn, sợ mỡ
Tự nhiên nhìn thấy thịt mỡ hay đồ chiên xào là muốn nôn. Ăn không ngon miệng, sụt cân nhanh chóng. Gan tiết ra mật để tiêu hóa chất béo. Khi gan ốm, mật ít đi, bạn sẽ không tiêu hóa được mỡ dẫn đến đầy bụng và sợ ăn.
Đau tức hạ sườn phải
Như đã nói, gan nằm ở bên phải bụng, dưới lồng ngực. Nếu bạn thấy đau âm ỉ, căng tức ở vùng này, có thể gan đang bị sưng to (gan nhiễm mỡ, áp xe gan hoặc khối u).
Dễ bị bầm tím, chảy máu
Chỉ va chạm nhẹ cũng thâm tím. Đánh răng hay chảy máu chân răng. Chảy máu cam khó cầm.
Lý do: Gan là nơi sản xuất các yếu tố đông máu. Gan hỏng -> Máu khó đông.
Điểm Danh Các “Sát Thủ” Gây Bệnh Gan Thường Gặp
Tại sao gan bạn lại kêu cứu? Hãy xem bạn có đang “kết thân” với những kẻ thù này không:
-
- Rượu bia: Kẻ thù số 1. 90% lượng cồn được xử lý tại gan. Uống quá nhiều khiến gan nhiễm mỡ -> viêm gan -> xơ gan.
- Virus viêm gan (A, B, C, D, E): Đặc biệt là viêm gan B và C được mệnh danh là “sát thủ thầm lặng” dẫn đến ung thư gan. Việt Nam là vùng dịch tễ cao của Viêm gan B.
- Thực phẩm bẩn & Thuốc tây: Ăn đồ mốc, tồn dư hóa chất hoặc lạm dụng thuốc giảm đau (Paracetamol), thuốc kháng sinh khiến gan bị ngộ độc.
- Béo phì: Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) đang gia tăng chóng mặt ở dân văn phòng do lối sống ít vận động và ăn nhiều đồ ngọt/dầu mỡ.
Làm Gì Khi Nghi Ngờ Gan Có Vấn Đề?
Đừng vội mua thuốc “giải độc gan” trên mạng về uống bừa bãi! Việc đầu tiên là phải đi KHÁM.
Các xét nghiệm cơ bản bác sĩ sẽ chỉ định:
-
- Xét nghiệm máu (Men gan AST, ALT, GGT; Bilirubin; Chỉ số đông máu…).
- Siêu âm gan (Phát hiện gan nhiễm mỡ, khối u, xơ gan).
- Test viêm gan B, C.
Bí Kíp “Hồi Sinh” Lá Gan: Bảo Vệ Trước Khi Quá Muộn
Gan có khả năng tái tạo kỳ diệu. Nếu bạn phát hiện sớm và thay đổi lối sống, gan hoàn toàn có thể hồi phục.
Dinh dưỡng “Thân thiện với Gan”:
-
- Ăn xanh: Tăng cường rau họ cải (súp lơ, cải xoăn), cà rốt, cà chua.
- Gia vị vàng: Tỏi và Nghệ là hai thần dược giúp kích hoạt enzyme thải độc gan.
- Uống đủ nước: Nước giúp gan lọc thải độc tố dễ dàng hơn.
- Thực phẩm Nhật Bản: Người Nhật nổi tiếng có tuổi thọ cao và lá gan khỏe mạnh. Bí quyết nằm ở chế độ ăn nhiều cá, rong biển và đặc biệt là các thực phẩm lên men như Natto (đậu tương lên men). Natto không chỉ tốt cho tim mạch mà còn hỗ trợ hệ tiêu hóa và gan hoạt động trơn tru nhờ enzyme Nattokinase và lợi khuẩn.
Lối sống lành mạnh:
-
- Hạn chế rượu bia: Nếu được, hãy bỏ hẳn. Hoặc uống có kiểm soát.
- Ngủ trước 11 giờ đêm: Theo đồng hồ sinh học, từ 11h đêm – 1h sáng là lúc gan thải độc mạnh nhất. Lúc này bạn cần ngủ say để gan làm việc. Thức khuya là hành động “bào mòn” gan nhanh nhất.
- Tiêm phòng: Hãy tiêm vắc-xin Viêm gan B nếu bạn chưa có kháng thể.
Hãy Yêu Thương Vị “Tướng Quân” Của Bạn
Lá gan của chúng ta kiên cường lắm, nhưng nó không phải là “nồi đồng cối đá”. Nó cũng biết mệt, biết đau và biết gục ngã.
Đừng đợi đến khi da vàng, bụng chướng mới bắt đầu lo lắng. Hãy lắng nghe những lời thì thầm nhỏ nhất của cơ thể: một chút mệt mỏi, một chút ngứa ngáy, hay màu nước tiểu thay đổi…
